Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği

Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği, 31 Ağustos 2004 tarihli ve 25569 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Yönetmelik 1 Ocak 2005'te yürürlüğe girmiş (9. maddenin (l) bendi 1 Ocak 2007'de), güncel metni ise 2005, 2010, 2013 ve 2014 yıllarında yapılan değişiklikleri içermektedir; metindeki en son değişiklik 23 Aralık 2014 tarihli ve 29214 sayılı Resmî Gazete'dedir (Madde 3, 37). Yani yönetmelik 2004 tarihlidir, fakat hâlâ yürürlükteki güncel metni budur.

Bu yönetmelik neyi düzenler?

Pil ve akümülatörlerin üretiminden nihai bertarafına kadar etiketleme, zararlı madde sınırları, atıkların evsel atıktan ayrı toplanması, taşınması, bertarafı ile ithalat, ihracat ve transit geçişe ilişkin kuralları belirler (Madde 1-2). Kalıcı yerleştirilmiş endüstriyel pilli aletler, hayati tıbbi aygıtlardaki piller ve kalp pilleri kapsam dışıdır. Pil ve akümülatör üretim tesislerinin üretim atıkları da bu yönetmelik değil, tehlikeli ve katı atık mevzuatı kapsamında yönetilir.

Hangi yasaklar ve zararlı madde sınırları vardır?

Atık pil ve akümülatörlerin evsel ve diğer atıklarla birlikte depolanması, alıcı ortama verilmesi ve yakılması yasaktır (Madde 5). Ağırlıkça %2'den fazla cıva oksit veya cıva içeren düğme pillerin üretimi ve ithalatı yasaktır; ayrıca ağırlıkça %0,0005'ten fazla cıva ve %0,025'ten fazla kadmiyum içeren primer pillerin ithalatı ve üretimi de belirli istisnalar dışında yasaklanmıştır. Zararlı madde içeren atık piller Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine göre bertaraf edilir.

Üreticilerin, satıcıların ve tüketicilerin yükümlülükleri nelerdir?

Pil üreticileri her yıl Ocak ayının son iş günü bitimine kadar Bakanlığa kota uygulaması için başvurur; birinci yıl %15 ile başlayan, yönetmelikte yıl yıl sıralanan toplama oranlarını sağlamak ve belgelemekle yükümlüdür; devam eden yıllarda oranları Bakanlık belirler (Madde 25-26). Akümülatör üreticileri depozito uygulamak, her yıl Ocak ayı sonuna kadar depozito başvurusu yapmak ve atık akümülatörleri geri kazandırmak zorundadır (Madde 10, 29-30).

• Pil satan işletmeler tüketicinin getirdiği atık pilleri ücretsiz alır; toplama sistemi olmayan markaların pillerini satmaz (Madde 11).
• Akümülatör satan işletmeler ve araç bakım-onarım yerleri atık akümülatörleri alır, geçici depolama alanı kurar ve atık akümülatörleri bu alanda doksan günden fazla tutmaz (Madde 12).
• Üretim süreçlerinde akümülatör kullanan sanayi kuruluşları, atık akümülatörleri üreticiye teslim edilene kadar sızdırmaz zeminde doksan günden fazla bekletmez (Madde 13).

Geri kazanım tesisleri ve geçici depolama için hangi şartlar aranır?

Atık pil ve atık akü geri kazanımı yapan tesisler çevre lisansı almak zorundadır (Madde 21). Geri kazanım tesisi işletmecileri kayıtları üç yıl saklar, atığın ulusal atık taşıma formundaki tanıma uygunluğunu kontrol eder ve her yıl Ocak ayında işletme planını valiliğe gönderir (Madde 14). Atık akümülatör geri kazanım ve geçici depolama alanlarında zemin geçirimsizliği için kalınlığı en az 25 cm olan betonarme veya asfalt zemin yapılır, sızıntı yapmayan akümülatörler en fazla beş adet üst üste konur ve asit nötralizasyon ünitesi bulundurulur (Madde 19). Atık pillerin geçici depolanmasında korozyona dayanıklı, en az 4 m³ hacimli, kırmızı renkli konteynerler kullanılır (Madde 20).

İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?

Atık pil ve akümülatörlerin geri kazanılması esastır (Madde 5). Kurşun-asit aküsü veya pil atığı oluşturan bir işletme, bunları çöpe karıştırmamalı; üreticinin sistemine, lisanslı geri kazanım tesisine veya belgeli teslim kanalına vermelidir. Taşıma ayrıntıları Madde 15 uyarınca Bakanlığın diğer düzenleyici işlemleriyle belirlenir; atık taşıma lisansı ve ulusal atık taşıma formu uygulamaları için Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ de dikkate alınmalıdır.

Uygulamada nelere dikkat edilmelidir?

Yönetmeliğe aykırılıkta 2872 sayılı Çevre Kanunundaki merciler ve cezalar uygulanır (Madde 35). Kota ve depozito başvurularında beyanlar gerektiğinde yeminli mali müşavirlere kontrol ettirilebilir ve masrafı firmaya aittir. Akülerini kendi sahasında biriktiren işletmeler doksan günlük süreyi ve sızdırmaz zemin şartını takip etmelidir.