Atık Yağların Yönetimi Yönetmeliği

Atık Yağların Yönetimi Yönetmeliği, 21 Aralık 2019 tarihli ve 30985 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış ve 1 Ocak 2020'de yürürlüğe girmiştir (Madde 16). Önceki 2008 tarihli Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır (Madde 15). Güncel metin, 23 Aralık 2020 (31343) ve 12 Ocak 2023 (32071) tarihli Resmî Gazete'lerde yapılan iki değişikliği içerir.

Atık yağ yönetiminde hangi temel kurallar geçerlidir?

Atık yağların toprağa, kanalizasyona, denizlere ve akarsulara verilmesi, akaryakıta karıştırılması, akaryakıt olarak kullanılması ve uygun olmayan yöntemlerle geri kazanılması, yakılması veya bertarafı yasaktır (Madde 5). Farklı gruplardaki atık yağlar birbirleriyle ve diğer atıklarla karıştırılmaz. Atık yağlar yalnızca Bakanlıktan toplama yetkisi almış rafinasyon tesisleri ve yetkilendirilmiş kuruluşlarca toplanır ve taşınır; izni olmayan üçüncü kişilerin toplaması, taşıması ve işlemesi yasaktır. Atık yağ ithalatı yasaktır; atık yağ taşıyacak araçlar için il müdürlüğünden taşıma lisansı gerekir. Atık yağların atık ara depolama ve düzenli depolama tesislerine gönderilmesi de yasaktır.

Atık yağ üreticileri ne yapmak zorundadır?

Atık yağ üreticileri atık yağlarını Ek-1'deki gruplara göre kaynağında ayrı biriktirir, üzerinde "atık yağ" yazan variller veya tanklarla geçici depolama alanı kurar ve atık yağları yetkilendirilmiş kuruluşa ya da toplama yetkisi olan rafinasyon tesisine teslim eder. Atık beyan formunu bir önceki yıla ait bilgilerle her yıl Mart ayı sonuna kadar çevrimiçi doldurur, onaylar ve bir nüshasını beş yıl saklar (Madde 8). Motor yağı değişimi yapılan işletmeler ise il müdürlüğünden Ek-3'teki belgeyi almak, Bakanlığın çevrimiçi programlarına kayıt olmak ve değişim bilgilerini bildirmekle yükümlüdür.

Yağ üreticileri, yetkilendirilmiş kuruluşlar ve rafinasyon tesisleri için hangi şartlar var?

Madeni yağ üreticileri piyasaya sürdükleri miktarı bildirir, ambalajları Ek-2'ye göre etiketler ve yetkilendirilmiş kuruluşa üye olur (Madde 9). Madeni yağ üretiminde atık yağdan üretilmiş baz yağ kullanımı 2023 için %2, 2024 için %4, 2025 için %6 ve 2026 için %8 olarak zorunlu tutulmuştur; sonraki yıllar için oranı Bakanlık belirler. Yetkilendirilmiş kuruluşların toplam piyasa payı en az %10 olmalıdır (Madde 10). Rafinasyon tesisleri "Atık Yağ Rafinasyonu" konulu çevre lisansı alır, EPDK'dan madeni yağ lisansı edinir ve TS 13541 standardına uygun kurulur; lisans için deneme üretimi zorunludur (Madde 11-13). Tesis yıllık ortalama veriminin deneme üretimi sonuç raporundaki değerden %30 düşük olması halinde deneme üretimi bir yıl içinde yenilenir; yenilenmezse lisans iptal edilir (Madde 13).

PCB ve klor analizine göre atık yağ nereye gider?

Rafinasyon tesisi kabulden önce atık yağı analiz eder. PCB değeri 20 ppm'e kadar olan ve klor değeri %1'i aşmayan atık yağlar rafinasyona alınır; PCB değeri 20-50 ppm arasında olanlar beraber yakma tesislerine gönderilir; PCB değeri 50 ppm'in üzerinde olan veya klor değeri %1'i aşanlar yakma tesislerinde bertaraf edilir (Madde 5, 12). PCB içeriği nedeniyle işlenemeyen yağlar öncelikle PCB arındırma tesislerinde işlenebilir düzeye getirilir. Transfer noktalarında atık yağ en fazla 6 ay bekletilir (Madde 13/A).

İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?

Atık yağ üreten bir sanayi tesisi, servis veya araç filosu işletmesi, yağı lisanslı toplama zincirine devretmek zorundadır; kendi başına yakması, yakıt olarak kullanması veya izinsiz kişilere vermesi yasaktır. Rafinasyon sonucu çıkan bakiye atıklar geri kazanılır, mümkün değilse beraber yakma veya yakma tesislerinde işlem görür (Madde 12). Böylece atık yağın hem ekonomik değeri baz yağ olarak geri dönüştürülür hem de PCB'li yağlar kontrollü şekilde imha edilir.

Uygulamada nelere dikkat edilmelidir?

Aykırılıklarda 2872 sayılı Çevre Kanununda öngörülen müeyyideler uygulanır (Madde 14). Atık yağların çevresel zarar vermesi halinde yağ üreticileri, yetkilendirilmiş kuruluşlar ve toplama, taşıma, rafinasyon, bertaraf faaliyetinde bulunanlar müteselsilen sorumludur (Madde 5). Atık yağ taşıyan aracın lisansını, rafinasyon tesisinin lisans kapsamını ve yıllık beyan tarihini kontrol etmek önerilir.