Elektrikli ve Elektronik Eşyalarda Bazı Zararlı Maddelerin Kullanımının Kısıtlanmasına İlişkin Yönetmelik

Elektrikli ve Elektronik Eşyalarda Bazı Zararlı Maddelerin Kullanımının Kısıtlanmasına İlişkin Yönetmelik (RoHS), 26 Aralık 2022 tarihli ve 32055 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Yönetmeliğin çoğu hükmü 1 Şubat 2023'te, CE işareti ve AB Uygunluk Beyanına ilişkin hükümleri ile 5. maddenin dördüncü fıkrası 1 Ocak 2024'te yürürlüğe girmiştir (Madde 21). Güncel metin, 20 Ocak 2024 tarihli ve 32435 sayılı Resmî Gazete'de yapılan değişikliği içerir ve 2011/65/AB sayılı AB Direktifi dikkate alınarak hazırlanmıştır (Madde 20).

Yönetmelik neyi kısıtlar ve kimleri kapsar?

Amaç, atık elektrikli ve elektronik eşyaların çevreye duyarlı geri kazanımına ve bertarafına katkıda bulunmak üzere EEE'lerde zararlı maddelerin kullanımını kısıtlamaktır (Madde 1). Piyasaya arz edilen EEE, yedek parçalar ve kablolar dahil, EK-2'de listelenen kısıtlı maddeleri homojen malzemede belirtilen azami ağırlık konsantrasyonlarının üzerinde içermemelidir (Madde 5). Askeri ekipman, uzaya gönderilecek ekipman, büyük ölçekli sabit endüstriyel aletler ve kurulumlar, vücuda yerleştirilebilir aktif tıbbi cihazlar gibi ürünler kapsam dışındadır (Madde 2). Tıbbi cihazlar, in vitro tanı cihazları ile izleme ve kontrol aletleri de 1 Ocak 2024'ten itibaren kısıtlamaya tabidir (Madde 5).

İktisadi işletmecilerin yükümlülükleri nelerdir?

İmalatçı; ürünü kısıtlamalara uygun tasarlar, Modül A doğrultusunda teknik dosya hazırlar, AB Uygunluk Beyanını düzenler ve CE işaretini koyar. Teknik dosya ve beyanı ürünün piyasaya arzından itibaren 10 yıl saklar (Madde 7). İthalatçı, imalatçının uygunluk işlemlerini yaptığını, ürünün CE işareti taşıdığını ve belgelerin ürüne eşlik ettiğini piyasaya arzdan önce teyit eder (Madde 9). Dağıtıcı, CE işareti ve gerekli belgeleri kontrol eder, uygunsuz olduğunu bildiği ürünü piyasada bulundurmaz (Madde 10).

• Uygunsuz ürünlerin düzeltilmesi, piyasadan çekilmesi veya geri çağrılması için en kısa sürede tedbir alınması ve piyasa gözetimi kuruluşunun derhal bilgilendirilmesi (Madde 7, 9, 10).
• Uygunsuz ve geri çağrılan ürünlerin kaydının tutulması ve dağıtıcıların bilgilendirilmesi (Madde 7, 9).
• İktisadi işletmecilerin, 10 yıl boyunca ürünü tedarik ettikleri ve edindikleri tarafların bilgisini sunabilmesi (Madde 12).

Muafiyetler ve geçiş hükümleri nasıl işler?

Kısıtlı maddelerden muaf tutulan uygulamalar, AB mevzuatındaki değişiklikler dikkate alınarak Bakanlık tarafından belirlenir (Madde 6). Belirli tarihlerden önce piyasaya arz edilmiş ürünlerin onarımı, yeniden kullanımı veya kapasite artırımı için kullanılan kablolar ve yedek parçalar kısıtlamanın dışında bırakılmıştır; örneğin 30 Mayıs 2009'dan önce piyasaya arz edilen EEE'ler (Madde 5). CE işareti zorunluluğu geçici 1. madde uyarınca 1 Ocak 2024'e kadar ertelenmiştir; şu an uygulanmaktadır.

Piyasa gözetimi ve yaptırım kimin elindedir?

Piyasa gözetimi ve denetimi tıbbi cihazlarda Sağlık Bakanlığı, oyuncak ve spor ekipmanlarında Ticaret Bakanlığı, telsiz ve telekomünikasyon terminal ekipmanlarında Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, diğer EEE'lerde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülür (Madde 18). Aykırı davranışlara 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu hükümleri uygulanır (Madde 19).

İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?

RoHS, ürün tasarımında zararlı maddelerin baştan sınırlanmasıyla atık aşamasında geri kazanımı ve bertarafı kolaylaştırmayı amaçlar (Madde 1). Atık EEE'lerin kendisi ise Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Yönetimi Hakkında Yönetmelik kapsamında toplanır ve işlenir; üretici, ithalatçı veya dağıtıcı konumundaki bir işletme iki yönetmeliğin yükümlülüklerini birlikte izlemelidir. Geri çağrılan veya piyasadan çekilen uygunsuz ürünler de atık haline geldiğinde lisanslı tesislere verilmelidir.

Uygulamada nelere dikkat edilmelidir?

EEE ithal eden veya markasıyla satan işletmeler, tedarikçilerinden teknik dosya, uygunluk beyanı ve test kayıtlarını talep etmeli, belgeleri 10 yıl saklamalı ve ürün üzerinde imalatçı veya ithalatçı bilgisi ile tip, parti veya seri numarası gibi tanımlayıcıları bulundurmalıdır (Madde 7-9). Kendi adı veya markasıyla ürünü piyasaya arz eden ya da ürünü uygunluğu etkileyecek şekilde değiştiren ithalatçı ve dağıtıcı imalatçı sayılır (Madde 11).