Atık Getirme Merkezlerinin Kurulması ve İşletilmesi ile Sıfır Atık Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar

Atık Getirme Merkezlerinin Kurulması ve İşletilmesi ile Sıfır Atık Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğünün sunumuyla Bakan onayına bağlanarak 31 Aralık 2021 tarihli belgeyle yürürlüğe konulmuştur. Resmî Gazete’de yayımlanan bir yönetmelik değildir; belgede Resmî Gazete tarihi veya sayısı yer almaz. Amacı, sıfır atık yönetim sistemi uygulamaları ile geri kazanılabilir atıkların kaynağında ayrı biriktirilmesine ve ayrı toplanmasına, geri kazanım veya bertarafa gönderilmek üzere bırakılabilmesi için oluşturulan atık getirme merkezlerine ilişkin idari ve teknik hususları belirlemektir (Madde 1). Dayanağı, 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı Atık Yönetimi Yönetmeliği ile 12 Temmuz 2019 tarihli ve 30829 sayılı Sıfır Atık Yönetmeliğidir (Madde 3).

Bu usul ve esaslar kimleri bağlar?

Sıfır atık sisteminin kurulmasından ve işletilmesinden kamu kurum ve kuruluşları, organize sanayi bölgeleri, sanayi ve ticaret tesisleri, havalimanları, alışveriş merkezleri, eğitim kurumları, sağlık kuruluşları, konaklama tesisleri, site ve hane yönetimleri, zincir marketler, kafeterya ve restoranlar, kargo şirketleri ile mesafeli sözleşmeler kapsamında ambalajlı ürün satan yerler gibi bina ve yerleşkeler ile mahalli idareler sorumludur (Madde 5). Bu yerler en az iki biriktirme sistemi kurar: geri kazanılabilir atıklar için mavi, diğer atıklar için koyu gri ekipman (Madde 7 ve 8).

Atıklar kaynağında nasıl ayrı biriktirilir?

Kağıt ve karton, cam, metal, plastik ve kompozit atıklar mavi renkli “Geri Kazanılabilir Atıklar” ekipmanında biriktirilir; mutfak atıkları ve ıslak mendil gibi geri kazanıma uygun olmayanlar “Diğer Atıklar” ekipmanına atılır (Madde 7/1). Boyalar, kimyasallar, flüoresanlar, piller, atık elektrikli ve elektronik eşyalar, atık ilaçlar, hacimli atıklar ve bitkisel atık yağlar ise ayrı olarak atık getirme merkezlerine veya toplama noktalarına götürülür (Madde 7/2). 400 metrekare ve üzeri kapalı satış alanına sahip zincir marketler, pil, elektrikli küçük ev aleti ve tekstil atıkları için toplama noktası oluşturur (Madde 7/11). Toplama sırasında geri kazanılabilir atıklar “15 01 06 Karışık ambalaj atığı”, diğer atıklar “20 03 01 Karışık belediye atığı” koduyla yönetilir (Madde 10).

Atık getirme merkezi nasıl kurulur ve işletilir?

Mahalli idareler, Ek-1’deki belediye atıkları ile benzer ticari ve kurumsal atıkların karıştırılmadan ayrı toplanması ve atık işleme tesislerine gönderilmek üzere bırakılması için atık getirme merkezi kurmak veya kurdurmak zorundadır (Madde 11/1). Merkez en az 1000 metrekare alana kurulur; bu mümkün değilse nüfusu 20.000’e kadar olan idarelerde en az 300 metrekarelik bir merkez, daha büyük nüfuslarda toplamda 600, 1000 veya 1200 metrekareyi sağlayacak merkezler kurulur (Madde 11/3-4). Kurulan merkez için il müdürlüğünden onay yazısı alınır (Madde 11/6).

Teknik şartlar arasında beton veya asfalt zemin, kapalı depolama alanı, yangın tedbirleri, kantar ve gelen giden atıkların kaydedildiği veri sistemi bulunur (Madde 12). Merkezler Ek-1 dışındaki atıkları kabul etmez; hacim küçültme ve paketleme dışında fiziksel, kimyasal veya biyolojik bir dönüşüm, geri kazanım veya bertaraf işlemi yapamaz (Madde 13). Bu işletmeler Bakanlığın çevrimiçi programına kayıtlı olmalı ve gelen ile gönderilen atık bilgilerini bu programdan bildirmelidir (Madde 13/4).

İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?

Bu belge ürün imhasını değil, atıkların kaynağında ayrılması, toplanması ve geri kazanım veya bertarafa yönlendirilmesini düzenler. Atık getirme merkezlerine bırakılan Ek-1 atıkları arasında kağıt, cam, metal ve plastik ambalaj atıkları, piller, flüoresan lambalar, atık elektrikli ve elektronik eşyalar, atık ilaçlar, atık yağlar, lastikler ve çözücü, asit, alkali gibi tehlikeli atıklar sayılır. Toplanan atıklar atık işleme tesislerine gönderilir; merkezlerde hacim küçültme dışında bir işlem yapılmaz (Madde 13/2-f).

Evlerden ve benzer kaynaklardan gelen tehlikesiz kağıt, cam, metal, plastik, kompozit ve tekstil atıklarının atık işleme tesislerine ulaştırılmadan önce biriktirilmesi için mahalli idareler ayrıca geri kazanılabilir atık aktarma merkezi kurabilir; bu merkezlerde yalnızca biriktirme yapılır, ayırma yapılmaz (Madde 16). Satış noktaları ve sanayi kuruluşları ambalaj atıklarını belge alanında biriktirebilir; makine ile ayırma, boyut küçültme, presleme ve balyalama gibi faaliyetler yapılmaz, biriktirilen tehlikesiz atıklar lisanslı tesislere gönderilir (Madde 18). Atık önleme tarafında ise tek kullanımlık ürünlerin azaltılması, mesafeli satışlarda gereğinden fazla ambalajdan kaçınılması gibi tedbirler öngörülür (Madde 6).

Denetim ve yaptırım nasıl işler?

Merkezlerin uygunluğu il müdürlüklerince Ek-3’teki biçimde onay yazısıyla değerlendirilir ve faaliyetler Bakanlıkça veya il müdürlüğünce izlenir, kontrol edilir ve denetlenir. Uygunsuzluk halinde atık getirme merkezi onayı iptal edilebilir ve merkezin faaliyeti kısmen veya tamamen, süreli veya süresiz durdurulabilir; mevcut atıklar atık işleme tesislerine gönderilir (Madde 14). Usul ve esaslara aykırı hareket edenlere 2872 sayılı Çevre Kanununda öngörülen müeyyideler uygulanır (Madde 19). Yürütme görevi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanındadır (Madde 21). Bakanlık duyurusuna göre belge, Sıfır Atık Yönetmeliğinde 9 Ekim 2021 tarihinde yapılan değişikliklerin ardından yayımlanmıştır.