Gıda imhası ve içecek ürünleri bertarafı

Gıda imhası nedir?

Gıda imhası, satılamayan gıda ve içecek ürünlerini piyasadan çekip lisanslı bir tesiste kayıtlı biçimde yok etme ya da geri dönüşüme kazandırma işidir. Örneğin son tüketim tarihi geçen, depolamada bozulan, ambalajı hasar gören ve toplatma kararı alınan ürünler bu kapsama girer. Scrap olarak gıda imhasını mevzuata uygun yürütürüz; ayrıca ürünü teslim aldığımız andan imha tutanağına kadar her adımı belgeleriz.

Oysa tarihi geçen ürünü sessizce elden çıkarmak ciddi risk doğurur. Nitekim Türk Gıda Kodeksi, son tüketim tarihi geçmiş gıdayı güvenilir olmayan gıda sayar; 5996 sayılı Kanun ise bu gıdanın piyasaya arzını yasaklar. Üstelik resmî kontrolde bu ürünü piyasada bulan yetkililer idari para cezası verir ve ürüne el koyar. Bu yüzden prosedürü son tüketim tarihi geçen gıda imhası yazımızda adım adım anlattık.

Hangi gıda ve içecek ürünleri imha edilir?

Kısacası satışa çıkamayan veya piyasada kalmaması gereken her gıda ve içecek ürünü imha ya da geri dönüşüm kapsamına girer. En sık karşılaştığımız gruplar şunlardır:

• Sıvı içecekler: miadı geçen veya bozulan sıvı içecekler.
• Katı gıdalar: miadı geçen, hasarlı veya geri çağırma kararına konu katı gıdalar.
• Yarı katı gıdalar: ısı dalgalanmasına uğrayan veya kalite problemi olan ürünler.
• Riskli, kaçak ve taklit ürünler: piyasaya geri dönmeyecek şekilde imha ettiğimiz partiler.
• Organik gıdalar: biyogaz tesislerinde enerji üretimine yönlendirdiğimiz ürünler.
• Ambalaj ürünleri: markalı gıda ve içecek ambalajları; bunları ayrıştırıp geri dönüşüm tesislerine göndeririz.

Ayrıca üretim fazlası stoklar da bu gruba girer.

Gıda imha yöntemleri

Öncelikle ürünü envanter ve risk analiziyle değerlendiririz. Ardından yöntemi ürünün durumuna göre seçeriz; böylece geri kazanılabilen her malzemeyi ekonomiye döndürürüz.

Sonuç olarak her kalem imha tutanağında ayrı ayrı yer alır. Geri dönüşüm seçeneklerini ayrıca gıda sektöründe atık yönetimi yazımızda anlattık.

Gıda imhasının yasal dayanağı

Özetle gıda imhası gıda, çevre ve vergi mevzuatına birlikte dokunur. Bu nedenle süreci üç tarafı gözeterek kurarız.

• Gıda tarafı: Öncelikle 5996 sayılı Kanun güvenilir olmayan gıdanın piyasaya arzını yasaklar. Ayrıca gıda işletmecisi de izlenebilirlik sistemi kurar ve istenen kayıtları güncel tutar. Bunun yanında Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik ile Tarım ve Orman Bakanlığı denetimleri bu çerçeveyi tamamlar.
• Çevre tarafı: Atık Yönetimi Yönetmeliği, atığın ayrı toplanmasını, kaydının tutulmasını ve izin ya da çevre lisansı almış tesise gönderilmesini ister. Bu yüzden imhayı yalnızca Çevre Bakanlığı lisanslı tesislerde yaparız. Ancak yönetmelik bazı hayvansal yan ürünleri kapsamının dışında bırakır; dolayısıyla et, süt ve yumurta gibi ürünlerde ayrıca uzman görüşü almanızı öneririz.
• Vergi tarafı: Vergi Usul Kanunu’nun 278. maddesi, kıymeti önemli ölçüde düşen emtianın değerini Takdir Komisyonu kararına bağlar. Öte yandan 278/A maddesi ise son kullanma tarihinin geçmesi gibi nedenlerle imha edilmesi gereken emtiayı konu alır. Dolayısıyla tespit ve imha tutanağı, stok maliyetini gider yazmanın dayanağıdır.
• KDV tarafı: Ayrıca KDV Kanunu’nun 30/c maddesi zayi olan malın KDV’sini düzenler. Ancak imha ettiğiniz malda vergi idaresi ile Danıştay farklı görüştedir; bu yüzden yolu belgeler elinizdeyken mali müşavirinizle seçin. Ayrıntı: imha edilen malın KDV’si.

Gıda imha tutanağı ve raporlama

İmha tutanağı, hangi ürünü, hangi miktarda, hangi tarihte ve hangi yöntemle imha ettiğimizi resmi olarak kayıt altına alır. Ancak Scrap’ta tutanak tek başına gelmez; aksine bir belge setinin parçasıdır:

• başvuru evrakları ve kurum yetkilileriyle düzenlediğimiz tespit tutanağı,
• resmî imha tutanağı,
• her partinin fotoğraf ve video kaydı,
• süreç boyunca Online Takip Sistemi’nde izlediğiniz adımlar,
• ayrıca Sürdürülebilir Dönüşüm Raporu: geri kazanım ve karbon verisiyle ESG raporlamanıza doğrudan girdi olur.

Böylece bu set, hem vergi incelemesinde hem de resmî denetimlerde “ürünü gerçekten imha ettiniz mi?” sorusuna tek dosyayla cevap verir. Ayrıca markalı ambalajın güvenliğini etiket ve logolu ambalaj imhası yazımızda ele aldık.

Son tüketim tarihi geçen gıdada fire mi, imha mı?

Yani ikisi farklı kavramlardır. Fire, malın üretim ya da depolama sürecinde kendi doğası gereği uğradığı fiziki kayıptır; üstelik sürekli ve önceden tahmin edilebilir. Üstelik idarenin açıklamalarına göre normal fire zayi mal sayılmaz. Normal fire oranı aşılırsa ise aşan kısım için KDV Kanunu’nun 30/c maddesi devreye girer. Ayrıntıyı normal fire oranı aşılınca KDV yazımızda anlattık.

Oysa tarihi geçen gıda başka bir durumdur. Ürün tarihi nedeniyle satılamaz hâle gelir ve imha edilmesi gereken emtiaya dönüşür; 278/A maddesi de bu nedenle imhayı konu alır. Bu yüzden her kalemi aynı hesapta toplamayız. Böylece fire ve imhayı ayrı kalemlerde, belgeleriyle birlikte tutarız. Son olarak hangi kalemin hangi sınıfa girdiğine ise mali müşavirinizle birlikte karar vermenizi öneririz.

Scrap ile gıda imhası nasıl ilerler?

Süreç talep formuyla başlar; önce envanter ve risk analizini yapar, ardından teklifi sunarız. Bunun yanında başvuru evraklarını hazırlar, resmi kurumlara başvurur, ürünleri yerinde inceler ve tespit tutanağını kurum yetkilileriyle düzenleriz. Ardından ürünleri mühürlü, ADR’li araçlarla taşırız; organik ürünleri lisanslı biyogaz tesislerinde değerlendirir, ambalaj atıklarını geri dönüşüme yönlendiririz. Kısaca tipik süre yaklaşık 21 iş günüdür. Sonuç olarak tutanağı, fotoğraf-video kaydını ve Sürdürülebilir Dönüşüm Raporu’nu teslim ederiz; üstelik her gıda ve içecek imha sürecinde bir fidan dikeriz ve bir çocuk doğa eğitimiyle buluşur.