Geri Kazanım Katılım Payına İlişkin Yönetmelik, 31 Aralık 2019 tarihli ve 30995 (4. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış ve 1 Ocak 2020’de yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik, 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 3, 11 ve Ek 11. maddelerine dayanır; 2 Haziran 2021 (31499) ve 6 Mart 2024 (32481) tarihli Resmî Gazetelerle değiştirilmiştir. Kanuna ekli (1) sayılı listedeki ürünlerin piyasaya arzında alınacak geri kazanım katılım payının (GEKAP) belirlenmesi, beyanı, tahsilatı ve izlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenler.
Yönetmelik hangi ürünleri ve kimleri kapsar?
Yönetmelik, yurt içinde piyasaya arz edilen ve listede yer alan ürünleri kapsar. Liste; plastik poşet, lastik, akümülatör, pil, madeni yağ, bitkisel yağ, ilaç, elektrikli ve elektronik eşya ile içecek ambalajı dahil tüm ambalajları içerir (Madde 5/15). Plastik poşetler için satış noktalarından, diğer ürünler için piyasaya sürenlerden veya ithalatçılardan pay alınır; ithal edilen ürünler ithalatçı tarafından yurt içinde piyasaya arz edilmiş sayılır (Madde 5).
Tekrar kullanıma alınan ürünler, zati ihtiyaç ürünleri, imha edilerek tasfiye edilecek gümrüklü ürünler ve ihraç edilen ürünler kapsam dışındadır. Kamu kurumlarının yalnızca asli görevlerinde kullanmak üzere ürettikleri ürünler de kapsam dışındadır (Madde 2). Ülke genelinde Bakanlıkça belirlenen esaslara uygun depozito uygulayanlar, depozitolu sürdükleri miktar bakımından Yönetmeliğin üçüncü bölümü dışındaki hükümlerden muaf tutulur.
Yükümlülük ne zaman doğar, pay nasıl ödenir?
Ödeme yükümlülüğü, ürünün yurt içinde piyasaya arz edilmesi veya ithalatın gerçekleşmesiyle başlar (Madde 11). Birim ücretler Kanunun listesinde yer alır ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır; yüzde 5’i aşmayan kesirler dikkate alınmaz (Madde 15/3). Beyan ve ödeme, Hazine ve Maliye Bakanlığının belirlediği esaslara göre yapılır; piyasaya sürenlerin ürünleri listeye göre sınıflandırıp adet veya ağırlık olarak kayıt altına alması gerekir (Madde 8).
Bazı ürünlerde beyan yapılır ama pay alınmaz. Araç ve elektrikli eşya üretiminde orijinal parça olarak kullanılan listedeki ürünler ile ambalajlı ürünlerin birincil (satış) ambalajı bunlara örnektir (Madde 5/10-12). Hammadde olarak kullanılan bitkisel yağ, madeni yağ ve piller için de pay alınmaz (Madde 5/16).
Doğrulama, kayıt ve mahsuplaşma nasıl işler?
Sürekli çevre görevlisi çalıştıran veya çevre yönetimi hizmeti alan işletmelerin ve ödeyecekleri pay belirli bir tutarı aşan işletmelerin bildirim ve beyanlarına esas veriler çevre görevlisi tarafından incelenip onaylanır. Bu tutar 6 Mart 2024 değişikliğinde 150.000 TL olarak belirlenmiş ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılacağı hükme bağlanmıştır (Madde 10). Bakanlık gerekli gördüğünde beyanların yeminli mali müşavirlere veya bağımsız denetim kuruluşlarına incelettirilmesini isteyebilir. İş ve işlemlere ilişkin veriler en az beş yıl saklanır.
İade alınan ürünler için, ürünün piyasaya arz edildiği tarihte uygulanan pay esas alınarak cari dönem beyanından mahsuplaşma yapılır; fazla tutar sonraki dönemlere devredilir. Plastik poşetlerde iade ve mahsuplaşma yapılmaz (Madde 12).
İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?
GEKAP, Çevre Kanunu’nun genişletilmiş üretici sorumluluğu anlayışıyla bağlantılıdır; Atık Yönetimi Yönetmeliği kapsamında ürünlere ayrıca yüklenen yükümlülükler, GEKAP’la birlikte ve ayrıca yerine getirilir (Madde 5/9 ve 8). Tasfiye halindeki ürünlerden yalnızca asli amacına uygun kullanılmak üzere satılanlar için pay alınır (Madde 5/6). İmha edilerek tasfiye edilecek gümrüklü ürünler ise kapsam dışıdır.
Uygulamada nelere dikkat edilmelidir?
Aykırılık hâlinde 2872 sayılı Kanunda öngörülen müeyyideler uygulanır (Madde 14); ödenmeyen pay için Kanunun 20. maddesinin (z) bendi, ürün bazlı aykırılıklar için ise ilgili diğer bentler söz konusu olur. Kontrol ve denetim konusuna göre Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yapılır (Madde 13). Güncel birim ücretler ve 2026 tutarları için 30 Aralık 2025 tarihli 2026/1 sayılı Tebliğ ve ilgili Bakanlık duyuruları takip edilmelidir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki veya mali görüş yerine geçmez. Bağlayıcı metin için mevzuat.gov.tr'yi esas alınız. Kurumunuza özel değerlendirme için Scrap uzmanlarıyla görüşün.