Ömrünü Tamamlamış Araçların Kontrolü Hakkında Yönetmelik

Ömrünü Tamamlamış Araçların Kontrolü Hakkında Yönetmelik, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının sorumluluk alanında yer alır ve 30 Aralık 2009 tarihli, 27448 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Yönetmelik, araçlardan kaynaklanan atıkların oluşumunu engellemeyi, ömrünü tamamlamış araçların (ÖTA) ve parçalarının yeniden kullanım, geri dönüşüm ve geri kazanım işlemlerini düzenlemeyi ve bertaraf edilecek atık miktarını azaltmayı amaçlar (Madde 1). Dayanağı 2872 sayılı Çevre Kanunudur (Madde 3). Metin 21/12/2010 tarihli ve 27792 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle güncellenmiştir.

Yönetmelik hangi araçları ve kimleri kapsar?

Yönetmelik M1 (sürücü dışında en fazla sekiz kişilik yolcu taşıyan) ve N1 (azami ağırlığı 3.500 kilogramı aşmayan yük taşıyan) kategorisindeki araçlar ile motosiklet ve motorlu bisiklet dışındaki üç tekerlekli araçları, bunların aksam, parça ve malzemelerini kapsar (Madde 2 ve 4). Muhatapları araç sahipleri, araç ve parça üreticileri, ekonomik operatörler, sigorta şirketleri, geçici depolama alanları ve işleme tesisleridir. Ömrünü tamamlamış araçların ithalatı yasaktır (Madde 5).

Araç sahibi ve sigorta şirketi neyle yükümlüdür?

Araç sahibi, ömrünü tamamlamış aracını ÖTA teslim yerine, geçici depolama alanına veya işleme tesisine teslim etmek ve karşılığında onaylı araç kayıttan düşme ve bertaraf formunu almakla yükümlüdür (Madde 7). Teslim sırasında trafik tescil kaydında haciz, rehin veya tedbir bulunmadığına dair belge ile, trafikten çekilmiş araçlar hariç, motorlu taşıtlar vergisi ve trafik cezası gibi borçların bulunmadığına dair vergi dairesi belgesi ibraz edilir (Madde 13).

Üreticiler, negatif piyasa değeri olan ömrünü tamamlamış araçları araç sahibinden bedel talep etmeden teslim alır; tescil işleminin yapılmamış olması, önemli parçaların eksikliği, araca ait olmayan atık veya hurda bulunması gibi durumlarda bu zorunluluk ortadan kalkar (Madde 12). Sigorta şirketleri tam hasarlı araçları lisanslı geçici depolama alanına veya işleme tesisine teslim eder ve bunları Bakanlığa yıllık bildirir (Madde 9).

Araç kayıttan düşme ve bertaraf formu nedir?

Form, ömrünü tamamlamış aracın trafik kaydının silindiğini ve çevreyle uyumlu biçimde bertaraf edildiğini belgeler. Seri numaraları Bakanlıktan alınarak ekonomik operatörlerce bastırılır ve araç sahibine ücretsiz verilir; dört nüshalıdır (Madde 13). Hurdaya ayırma işlemi sırasında formun ibrazı zorunludur ve işlem tamamlandıktan sonra formun (C) kısmı onaylanır. Beyaz nüsha ile hurdaya ayrıldığına ilişkin tescil belgesi araç sahibinde kalır; mavi nüsha araçla birlikte işleme tesisine gider ve yıl sonunda toplu halde Bakanlığa gönderilir.

Araçların Satış, Devir ve Tescil Hizmetlerinin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik de M1, N1 ve benzeri araçların hurdaya çıkarılmasında bu formun ibrazını zorunlu kılar (Madde 44).

İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?

Yönetmelik doğrudan bir geri kazanım ve geri dönüşüm rejimidir. İşleme tesisleri araçları, tehlikeli madde ve parçalarından arındırılıp sökülmeden işleme tesislerine göndermez; söküm ve depolama, parçaların yeniden kullanımı, geri kazanımı ve geri dönüşümüne uygun yapılır ve bu parçalar için ayrı depolama alanları oluşturulur (Madde 14). Geçici depolama alanlarına kabul edilen araçlar azami otuz iş günü içinde arındırılır. Kurşun, civa, kadmiyum ve altı değerlikli krom içeren parçalar ayrı konteynerlerde toplanır.

Ekonomik operatörler, ortalama araç ağırlığının en az yüzde 85’inde yeniden kullanım ve geri kazanım, en az yüzde 80’inde yeniden kullanım ve geri dönüşüm oranlarına ulaşmalıdır; 1/1/2020’den itibaren bu oranlar sırasıyla yüzde 95 ve yüzde 85’e çıkarılır (Madde 16). Oranlar her yıl şubat ayı sonuna kadar Bakanlığa raporlanır (Madde 20). Araçlarda kurşun, civa, kadmiyum ve altı değerlikli krom kullanımı, Ek-2’deki muafiyetler dışında yasaktır (Madde 10).

Uygulamada nelere dikkat edilmelidir?

İşleme tesisleri ve geçici depolama alanları çevre izni ve lisansı almak zorundadır; işleme tesislerinin ayrıca TS EN ISO 14001 çevre yönetim sistemine sahip olması gerekir (Madde 15). Teknik kriterler Ömrünü Tamamlamış Araçların Depolaması, Arındırılması, Sökümü ve İşlenmesine İlişkin Teknik Usuller Tebliğinde ayrıntılandırılmıştır. Yönetmeliğe aykırılık halinde 2872 sayılı Çevre Kanununun ilgili hükümlerine göre işlem yapılır (Madde 23).

Araç sahibi açısından en önemli nokta, aracı lisanslı bir teslim yerine veya tesise teslim etmek ve formu eksiksiz almaktır; form yalnızca hurdaya çıkarma işleminin değil, aracın çevreye uygun bertaraf edildiğinin de kanıtıdır. Sigorta şirketleri ve yetkili tesisler için ise yıllık raporlama süreleri ve oran hedefleri izlenmesi gereken yükümlülüklerdir.