Ömrünü Tamamlamış Araçların Depolaması, Arındırılması, Sökümü ve İşlenmesine İlişkin Teknik Usuller Tebliği

Ömrünü Tamamlamış Araçların Depolaması, Arındırılması, Sökümü ve İşlenmesine İlişkin Teknik Usuller Tebliği, 6 Temmuz 2011 tarihli, 27986 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Tebliğin amacı, ömrünü tamamlamış araç (ÖTA) teslim yerlerinin, geçici depolama alanlarının, münferit depoların ve işleme tesislerinin tabi olacağı kriterleri belirlemektir (Madde 1 ve 2). Dayanağı, 30/12/2009 tarihli ve 27448 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ömrünü Tamamlamış Araçların Kontrolü Hakkında Yönetmeliktir (Madde 3). Yani tebliğ, yönetmeliğin tesislere ilişkin teknik ayağıdır.

Tebliğ hangi tesisleri ve neyi düzenler?

Tebliğ dört tür yeri kapsar: ÖTA teslim yerleri, geçici depolama alanları, münferit depolar ve işleme tesisleri. Teslim yeri, araçların ekonomik operatörlerce araç sahiplerinden teslim alınarak kayıttan düşme ve bertaraf formu işlemlerinin yapıldığı yerdir; geçici depolama alanı ise araçların arındırılarak sökümünün yapıldığı ve çıkarılan parçaların yeniden kullanıma hazır hale getirildiği tesistir (Madde 5 ve 6).

Teslim yerlerinde ve geçici depolama alanlarında hangi şartlar aranır?

Teslim yerlerinde zemin betonla kaplanır, kaza yapmış araçların üzeri branda ile örtülür ve yerde sabit bir tabela bulunur. Teslim yerine getirilen araçlar altmış günden fazla tutulamaz, tutulan araç sayısı on adedi geçemez ve araçlar altmış gün içinde anlaşmalı, çevre izin ve lisanslı bir geçici depolama alanına sevk edilir. CNG ve LPG ikmal istasyonları ile tüp dolum tesisleri alanı içinde teslim yeri kurulamaz. Şartların sağlandığı, il çevre müdürlüğünün vereceği uygunluk yazısıyla belgelenir (Madde 5).

Geçici depolama alanı; ÖTA deposu, idari büro, atölye, yeniden kullanılabilir parça deposu ve atık deposundan oluşur (Madde 6). ÖTA deposunda araçlar otuz gün içinde arındırılmak üzere bekletilir; zemin eğimli ve geçirimsiz olur, ızgaralı drenaj kanalları ile yağ tutucu bulunur (Madde 7). Tesis içi zeminin geçirimsizliği, belirli eğim ve kalınlıkta hasırlı beton ile sağlanır (Madde 12).

Arındırma ve söküm atölyede nasıl yapılır?

Atölyede işlemler Madde 9’da sayılan sırayla yapılır. Önce araç söküm kılavuzu veya Uluslararası Söküm Bilgisi sistemi incelenir; akü çıkarılır, yakıt ve varsa LPG tankı boşaltılır, klima gazları vakumlanır, motor, şanzıman ve hidrolik yağlar, antifiriz ve fren sıvısı gibi sıvılar boşaltılır. Hava yastıkları, akünün çıkarılmasından en az yirmi dakika sonra çıkarılır.

Ardından katalizör ve Yönetmelik Ek-2’de tehlikeli madde içerdiği işaretlenen parçalar sökülür; yeniden kullanılabilir parçalar temizlenerek barkodlanır ve Bakanlığın veri sistemine işlenir; lastikler, jantlar ve kurşun balans ağırlıkları sökülür. Yeniden kullanılmayacak hava yastıkları, güvenlik şartları sağlanmış özel bir alanda patlatılarak imha edilir.

İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?

Tebliğ, ömrünü tamamlamış araçtan çıkan her akışın nereye gideceğini belirler. Yeniden kullanılabilir parçalar için en az 100 metrekarelik kapalı, raflı ve betonarme zeminli bir depo gerekir (Madde 10). Atık deposu sıvı atık, katı atık ve hurda depolama olmak üzere üç bölümden oluşur; pil, akümülatör, filtre, katalizör, tehlikeli madde içeren parça ve nötralize edilmiş hava yastığı gibi atıklar gruplarına göre ayrı konteynerlerde depolanır, atıkların geri kazanım ve bertarafı ise atık kodlarına uygun çevre izin ve lisanslı tesislerde yaptırılır (Madde 11).

Demirli ve demir dışı metaller, büyük plastik parçalar, cam, tekstil, kauçuk, lastik ve kompozit parçalar hurda deposunda üç yanı kapalı bölmelerde saklanır. İşleme tesisleri, arındırma ve söküm işlemleri geçici depolama alanlarında yapılmamış araçları ve parçalarını kabul etmez; hurdaları kesme, parçalama ve öğütme yoluyla geri kazanıma veya bertarafa hazır hale getirir (Madde 19).

Uygulamada nelere dikkat edilmelidir?

Yedieminlere ait depolar, ÖTA parça depoları ve sigorta şirketlerinin hasarlı araç depoları münferit depo sayılır; bu alanlarda arındırma, söküm, kesme ve parçalama yapılamaz (Madde 18). Bu yerlerin şartları da il çevre müdürlüğünün uygunluk yazısıyla belgelenir.

Tebliğ, geçici depolama alanlarının arındırma ve söküm yapmadan araçları işleme tesisine göndermesini ve işleme tesislerinin bu araçları kabul etmesini engelleyen bir zincir kurar. Kayıttan düşme ve bertaraf formlarının geçici depolama alanlarınca hurda metal işleme tesislerine gönderilmesi ve formların takip eden yılın şubat ayı sonuna kadar bu tesisler aracılığıyla Bakanlığa ulaştırılması da zorunludur (Madde 19). Mevcut tesisler için geçici maddelerdeki süreler dolmuştur; yeni yatırım yapacaklar tebliğin güncel metnini esas almalıdır.