Çevrenin Korunması Yönünden Kontrol Altında Tutulan Atıkların İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2026/3)

Çevrenin Korunması Yönünden Kontrol Altında Tutulan Atıkların İthalat Denetimi Tebliği (Ürün Güvenliği ve Denetimi: 2026/3), Ticaret Bakanlığınca çıkarılmış ve 31 Aralık 2025 tarihli, 33124 (4. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Tebliğ, serbest bölgeler dahil Türkiye gümrük bölgesine girecek, Ek-1 listesindeki atıkların çevrenin korunması yönünden uygunluk denetimine ilişkin usul ve esasları düzenler ve gümrük bölgesine girişi yasak atıkları belirler (Madde 1). 1 Ocak 2026’da yürürlüğe girmiş ve 2025/3 sayılı önceki tebliği yürürlükten kaldırmıştır (Madde 15 ve 16). Ticaret Bakanı yürütür (Madde 17).

Tebliğ hangi atıkları kapsar?

Tebliğ iki liste üzerinden işler. Ek-1’deki atıklar, ithalatta uygunluk denetimine tabidir; bu liste tarife pozisyonlarıyla sayılan plastik, kauçuk, kullanılmış lastik, kâğıt, tekstil, cam ve bazı metal atıklarını içerir. Ek-2/A ve Ek-2/B’deki atıkların ise serbest bölgeler dahil gümrük bölgesine girişi yasaktır (Madde 2 ve 4). Ek-1’deki atıkların ayrıca patlayıcı madde ve radyoaktivite içermemesi, tehlikeli veya ithali yasak atıklarla ya da maddelerle kontamine olmaması gerekir (Madde 4).

Atık ithal etmek için hangi izin ve başvuru gerekir?

Ek-1’deki atıkları, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından Geçici Faaliyet Belgesi veya Çevre İzin ve Lisans Belgesi alan geri kazanım tesislerine sahip sanayiciler ithal edebilir; bazı plastik granüller için Dahilde İşleme İzin Belgesi gibi ayrı şartlar tanımlanmıştır (Madde 5). İthalatçı veya temsilcisi, atığın gümrük bölgesine gireceği sınır gümrük idaresinin bulunduğu ilin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğüne, atığın gelmesinden en az üç iş günü önce bilgi formu ve gerekli belgelerle başvurur (Madde 6).

İl müdürlüğü belgeleri ve gerekirse atığın fiziki durumunu değerlendirir; uygun bulursa Uygunluk Yazısı, laboratuvar analizi sonucu uygun bulmazsa Uygunsuzluk Yazısı düzenler. Yazılar sınır gümrük idaresine ve ithalatçıya bildirilir (Madde 7). Sınır gümrük idareleri Uygunluk Yazısını arar ve uygunsuz bulunan atığın gümrük bölgesine girişine izin vermez (Madde 11).

Uygun bulunmayan atık ne olur?

Uygun bulunmayan atık, ithalatçısı tarafından menşe ülkeye veya yüklemenin yapıldığı ülkeye iade edilir ya da üçüncü bir ülkeye transit edilir (Madde 7). Gümrük işlemleri sırasında ithalinin yasak olduğu anlaşılan atıklar hakkında, cezai hükümler saklı kalmak kaydıyla, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının görüşü alınır ve işlemler bu Bakanlığın gözetim ve denetiminde yapılır (Madde 7).

Uygunluk denetimine tabi tutulmadan girdiği anlaşılan atıklar için de benzer bir yol izlenir; tasfiyelik hale gelmiş atıklar, uygunluk denetiminden geçirilmek kaydıyla gümrük mevzuatının tasfiyeye ilişkin hükümleri kapsamında işlem görür (Madde 12). Yasal olmayan atık trafiği halinde Çevre Kanununun 20. maddesindeki idari para cezaları uygulanır.

İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?

Tebliğ bir imha düzenlemesi değildir; atığın Türkiye’ye girişini önleyen veya geri dönüşüme uygun girişini şarta bağlayan bir giriş denetimidir. Dolayısıyla amaç, kontamine, tehlikeli veya yasak atığın ülkeye sokulup burada bertaraf yükü yaratmasını engellemek ve ithal edilen atığın yalnızca belgeli geri kazanım tesislerinde değerlendirilmesini sağlamaktır.

İmhayla bağlantısı dolaylıdır: Uygun bulunmayan atık iade veya transit edilir; gümrük işlemleri sırasında yasak atık tespit edilirse işlem Bakanlık gözetiminde yapılır; tasfiyelik hale gelen atık ise gümrük tasfiye hükümlerine ve bu kapsamda Tasfiye Yönetmeliğine bağlanır. Atık ithal eden tesislerin geri kazanım belgeleri bu nedenle önem taşır.

Uygulamada nelere dikkat edilmelidir?

Başvuru atığın gelişinden en az üç iş günü önce yapılmazsa kabul edilmez (Madde 6). Uygunluk yazısına tabi eşyanın devri hiçbir suretle mümkün değildir (Madde 11). Tebliğe aykırı hareket eden ithalatçılara çevre, dış ticaret ve gümrük mevzuatında öngörülen yaptırımlar uygulanır (Madde 12).

Geçici 1. madde uyarınca, çıkış ülkesinde taşıma belgesi düzenlenmiş veya gümrük idarelerine sunulmuş atıkların ithali, yürürlük tarihinden itibaren kırk beş gün süreyle önceki tebliğe tabidir; ancak bu tebliğin lehteki hükümleri uygulanır. Bir önceki tebliğ (2025/3) bu tebliğle yürürlükten kaldırıldığından, işlem tarihinde yürürlükte olan tebliğ metni esas alınmalıdır.