Ambalaj imhası, ayrıştırma ve geri dönüşümü

Ambalaj imhası nedir?

Ambalaj imhası, kullanım dışı kalan, hatalı basılmış, prospektüs içeriği değişmiş veya iade gelen ambalajları kontrollü biçimde piyasadan çekip lisanslı bir tesiste yok etme ya da geri dönüşüme kazandırma işidir. Örneğin yanlış barkodlu koliler, eski logolu kutular ve içeriği güncellenmiş prospektüslü ambalajlar bu kapsama girer. Scrap olarak ambalaj imha sürecini Atık Yönetimi Yönetmeliği’ne uygun yürütürüz; üstelik ürünü teslim aldığımız andan imha tutanağına kadar her adımı belgeleriz.

Oysa logolu ve markalı ambalaj kontrolsüz biçimde elden çıktığında sahtecilik riski doğurur ve marka algınızı zedeler. Bu yüzden hatalı basılmış, iade gelen veya piyasadan toplatılan ambalajı sıradan atık gibi değil, marka güvenliği gerektiren bir süreç olarak ele alırız. Bu riskin nasıl doğduğunu kontrolsüz imha yazımızda anlattık. Markanızı imha sırasında nasıl koruyacağınız ise bu yazıda.

Hangi ambalajlar imha edilir?

Kısacası kullanım dışı kalan her ambalaj imha ya da geri dönüşüm kapsamına girer. En sık karşılaştığımız gruplar şunlardır:

• Plastik tabanlı markalı ambalajlar: logolu, hatalı basılmış veya iade gelen plastik ambalajları tekrar kullanılamayacak biçimde parçalar, ardından geri dönüşüme yönlendiririz.
• Kâğıt, karton ve selüloz tabanlı ambalajlar: baskı hatası taşıyan veya prospektüs içeriği değişmiş kâğıt ve karton ambalajlar.
• Kompozit ve çok katmanlı ambalajlar: birden fazla malzemeden oluşan, bu yüzden yapısına uygun lisanslı akış isteyen ambalajlar.
• Metalik ambalajlar: ayrıştırarak lisanslı geri dönüşüme gönderdiğimiz metal ambalajlar.
• Cam ambalajlar: diğer malzemelerden ayırıp geri kazanıma yolladığımız cam ambalajlar.
• Kalıntı taşıyan ambalajlar: ürün kalıntısı bulunan, bu yüzden risk seviyesine uygun biçimde işlediğimiz ambalajlar.

Ambalaj imha yöntemleri

Yöntemi ambalajın malzeme türüne, marka riskine ve geri kazanım potansiyeline göre seçeriz. Öncelikle malzemeyi ekonomiye geri kazandırmayı hedefleriz; ardından kazandıramadığımız kısmı çevreye zarar vermeden değerlendiririz.

Hangi partinin hangi yola gideceğine ön değerlendirmede ambalaj türü ve risk seviyesine göre karar veririz. Sonuç olarak her kalem imha tutanağında ayrı ayrı yer alır.

Ambalaj imhasının yasal dayanağı

Ambalaj imhası üç mevzuat alanına dokunur: ambalaj ve atık, katılım payı ve vergi. Bu nedenle süreci üçünü birlikte gözeterek kurarız.

• Ambalaj tarafı: Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, piyasaya sürülen ambalajları ve atıklarını kapsar (madde 2/1); piyasaya sürülmemiş ambalaj ve atığı kapsam dışında bırakır (madde 2/2). Dolayısıyla piyasaya çıkmamış hatalı basım stoğunuz genel atık kurallarına tabi olur. Yönetmelik ayrıca ambalaj atığı üreticisini Atık Yönetimi Yönetmeliği ile Sıfır Atık Yönetmeliği’ne yönlendirir (madde 19/1).
• Geri kazanım sırası: Ambalaj atığında öncelik maddesel geri dönüşümdür; mümkün ya da ekonomik değilse ve başka geri kazanım yolu yoksa atık, lisanslı tesiste enerji geri kazanımına gider (madde 20/2).
• GEKAP tarafı: Geri Kazanım Katılım Payına İlişkin Yönetmelik yalnızca yurt içinde piyasaya arz edilen ürünlere katılım payı uygular (madde 5/2); ihraç edilen ürünler kapsam dışıdır (madde 2/2-a). Beyan ve ödemelerinizi mali müşavirinizle kontrol edin.
• Vergi tarafı: Vergi Usul Kanunu’nun 278. maddesi, kıymeti önemli ölçüde düşen emtianın değerini Takdir Komisyonu kararına bağlar; 278/A maddesi ise imhası gereken mallar için ayrı bir yol açar. Dolayısıyla komisyon tespiti ve imha tutanağı, stok maliyetini gider yazmanın dayanağıdır.
• KDV tarafı: KDV Kanunu’nun 30/c maddesi zayi olan malın KDV’sini düzenler. Ancak imha edilen malda vergi idaresi ile Danıştay farklı görüştedir; bu yüzden hangi yolu seçeceğinize belgeler elinizdeyken mali müşavirinizle karar verin. Ayrıntı: imha edilen malın KDV’si.

Ambalaj imha tutanağı ve raporlama

İmha tutanağı, hangi ambalajı, hangi miktarda, hangi tarihte ve hangi yöntemle imha ettiğimizi resmi olarak kayıt altına alan belgedir. Ancak Scrap’ta tutanak tek başına gelmez; aksine bir belge setinin parçasıdır:

• Takdir Komisyonu tespiti ve karar örneği,
• lisanslı tesisin imha ve geri kazanım kayıtları ile tartım belgeleri,
• sevk kayıtları,
• her partinin fotoğraf ve video kaydı,
• süreç boyunca Online Takip Sistemi’nde izlediğiniz adımlar,
• ayrıca Sürdürülebilir Dönüşüm Raporu: geri kazanım ve karbon verisiyle ESG raporlamanıza doğrudan girdi olur.

Böylece bu set, hem vergi incelemesinde hem de marka denetimlerinde “ambalaj gerçekten imha edildi mi?” sorusuna tek dosyayla cevap verir.

Hatalı basılan ve etiketli ambalaj: imha mı, geri dönüşüm mü?

İkisi birbirinin alternatifi değil; aksine aynı sürecin iki çıkışıdır. İyi işleyen bir süreçte ambalajı önce parçalarız, böylece baskı okunmaz olur. Ardından malzemeyi geri dönüşüme göndeririz. Yani ambalajı hem imha etmiş hem geri kazanmış olursunuz. Karar verirken şu ölçütlere bakarız:

• Bilginin doğruluğu: yanlış barkod, tarih ya da içerik taşıyan ambalajı asla yeniden kullandırmayız.
• Tasarımın geçerliliği: eski tasarım güncel ve doğru bilgi taşıyorsa ambalajı ürününüzde kullanabilirsiniz.
• Malzeme türü: kompozit ambalaj, farklı malzemelerin elle ayrılamadığı yekpare ambalajdır (madde 4/1-r); bu yüzden geri dönüşümü zorlaşır.
• Marka riski: riski yüksek stoğu sayar, mühürler ve kayıtla parçalarız.

Vergi tarafında sonuç değişmez; çünkü her iki çıkış da Takdir Komisyonu tespitine ve tutanağa bağlanır. Ayrıntıyı hatalı basılan ve eskiyen ambalaj yazımızda, marka tarafını ise etiket ve logolu ambalaj imhası yazımızda anlattık.

Scrap ile ambalaj imhası nasıl ilerler?

Süreç talep formuyla başlar; önce ambalajı tür ve risk seviyesine göre analiz eder, ardından teklifi sunarız. Resmi başvuruları ve Takdir Komisyonu tespitini biz yürütürüz. Sonra ambalajı mühürlü, ADR’li araçlarla lisanslı tesise taşırız; plastik, cam, metal ve kartonu ayırır, logolu ambalajı yeniden kullanılamayacak biçimde parçalayıp geri dönüştürürüz. Tipik süre yaklaşık 21 iş günüdür. Sonuç olarak tutanağı, tartım ve sevk kayıtlarını, fotoğraf-video kaydını ve Sürdürülebilir Dönüşüm Raporu’nu teslim ederiz; üstelik her ambalaj imha sürecinde bir fidan dikilir ve bir çocuk doğa eğitimiyle buluşur.