Kozmetik imhası, temizlik ve kimyasal ürün bertarafı

Kozmetik imhası nedir?

Kozmetik imhası, satılamayan kozmetik, temizlik ve kimyasal ürünleri piyasadan çekip lisanslı bir tesiste kayıtlı biçimde yok etme ya da geri dönüşüme kazandırma işidir. Örneğin miadı geçen, hasarlı, kalite problemi olan ve geri çağırma kararına konu ürünler bu kapsama girer. Çünkü kozmetik ürünler yanıcı, toksik ve patlayıcı maddeler içerebilir. Bu yüzden Scrap olarak kozmetik imhasını çevre mevzuatına uygun yürütürüz; ayrıca ürünü teslim aldığımız andan imha tutanağına kadar her adımı belgeleriz.

Oysa tarihi geçen ürünü çöpe vermek, kontrolsüz imhadır. Çünkü çoğu zaman ürün orada kalmaz; biri toplar, yeniden paketler ve satar. Üstelik müşteri ürünü sizin markanızla tanır, sorun çıkınca da markanızı suçlar. Bu riskin nasıl doğduğunu kontrolsüz imha yazımızda anlattık. Ayrıca tarihi geçen kozmetiğin satış stokunda tutulamayacağını son kullanma tarihi yazımızda ele aldık.

Hangi kozmetik, temizlik ve kimyasal ürünler imha edilir?

Kısacası miadı geçen, hasarlı, kalite problemi taşıyan veya geri çağırma kararına konu her kozmetik, temizlik ve kimyasal ürün imha kapsamına girer. En sık karşılaştığımız gruplar şunlardır:

• Cilt bakım ve makyaj ürünleri: krem, nemlendirici, makyaj malzemeleri ve benzeri ürünler.
• Saç, parfüm ve ağız bakım ürünleri: şampuan, şekillendirici, parfüm, koku ile ağız ve diş bakım ürünleri; bunları noter gözetiminde imha ederiz.
• Hijyen ve dezenfektan ürünleri: yanıcı veya toksik özellik taşıyabildiği için kontrollü imha gerektirir.
• Yüzey, bulaşık ve çamaşır ürünleri: yüzey ve alan temizleyicileri ile bulaşık ve çamaşır ürünleri.
• Tüketici ve yapı kimyasalları: lisanslı tesislerde imha ettiğimiz kimyasal gruplar.
• Özel amaçlı ve tarım kimyasalları: özel (spesifik) amaçlı kimyasallar ile tarım kimyasalları.

Kozmetik imha yöntemleri

Öncelikle ürünün yanıcı, toksik ya da patlayıcı özelliğini analiz ederiz. Ardından yöntemi bu analize göre seçeriz; böylece hem çevreyi hem markanızı koruruz.

Ayrıca biyolojik ayrıştırma da uygun partilerde devreye girer. Yani hangi partinin hangi yola gideceğine ürün tipine ve risk durumuna göre karar veririz. Sonuç olarak her kalem imha tutanağında ayrı ayrı yer alır.

Kozmetik imhasının yasal dayanağı

Özetle kozmetik imhası çevre, ürün ve vergi mevzuatına birlikte dokunur. Bu nedenle süreci üç tarafı gözeterek kurarız.

• Çevre tarafı: 2872 sayılı Çevre Kanunu ve Atık Yönetimi Yönetmeliği, atığın ayrı toplanmasını, kaydının tutulmasını ve izin ya da çevre lisansı almış tesise gönderilmesini ister. Bu yüzden imhayı yalnızca lisanslı tesislerde yaparız.
• Ürün tarafı: Özellikle Kozmetik Ürünler Yönetmeliği, dağıtıcıdan ürünü piyasada bulundurmadan önce minimum dayanma tarihinin geçilmediğini doğrulamasını ister. Dolayısıyla tarihi geçen ürün satış stokunda kalmaz.
• Vergi tarafı: Vergi Usul Kanunu’nun 278. maddesi, kıymeti önemli ölçüde düşen emtianın değerini Takdir Komisyonu kararına bağlar. Bunun yanında 278/A maddesi ise bozulma, çürüme ya da son kullanma tarihinin geçmesi gibi nedenlerle imha edilmesi gereken emtiayı konu alır. Dolayısıyla tespit ve imha tutanağı, stok maliyetini gider yazmanın dayanağıdır.
• KDV tarafı: Ayrıca KDV Kanunu’nun 30/c maddesi zayi olan malın KDV’sini düzenler. Ancak imha ettiğiniz malda vergi idaresi ile Danıştay farklı görüştedir; bu yüzden yolu belgeler elinizdeyken mali müşavirinizle seçin. Ayrıntı: imha edilen malın KDV’si.

Kozmetik imha tutanağı ve raporlama

İmha tutanağı, hangi ürünü, hangi miktarda, hangi tarihte ve hangi yöntemle imha ettiğimizi resmi olarak kayıt altına alır. Ancak Scrap’ta tutanak tek başına gelmez; aksine bir belge setinin parçasıdır:

• kurum yetkilileriyle birlikte tamamladığımız tespit kaydı,
• lisanslı tesisin imha kayıtları ve noter onaylı belgeli süreç,
• her partinin fotoğraf ve video kaydı,
• süreç boyunca Online Takip Sistemi’nde izlediğiniz adımlar,
• ayrıca Sürdürülebilir Dönüşüm Raporu: geri kazanım ve karbon verisiyle ESG raporlamanıza doğrudan girdi olur.

Böylece bu set, hem vergi incelemesinde hem de marka denetimlerinde “ürünü gerçekten imha ettiniz mi?” sorusuna tek dosyayla cevap verir.

Kozmetik geri çağırma ve piyasadan çekme sonrası imha

Yani geri çağırma ile piyasadan çekme aynı şey değildir. Geri çağırma, nihai kullanıcının elindeki ürünü geri getirmeyi amaçlar; piyasadan çekme ise tedarik zincirindeki ürünü durdurur. Ancak çoğu olayda ikisi birlikte yürür. Bu bağlamda Kozmetik Ürünler Yönetmeliği’ne göre ürünün uygunsuz olduğunu fark eden sorumlu kişi düzeltici önlemleri derhal alır. Ayrıca ürün insan sağlığı için risk taşıyorsa Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nu bilgilendirir.

Sonuçta ürünü güvenli hâle getirmek mümkün değilse imha kaçınılmaz olur. Üstelik güvenli hâle getirilemeyen üründe Kurum kısmen ya da tamamen imha edebilir; masrafı ise iktisadi işletmeci öder. Sonrasında toplanan ürün atık olunca Atık Yönetimi Yönetmeliği devreye girer. Bu doğrultuda biz partiyi etiketteki parti ya da seri numarasıyla ayırır, geri gelen ürünü satış stokundan ayrı tutar, mühürlü araçla lisanslı tesise taşırız. Böylece ürün piyasaya dönmez. Süreci geri çağırma ve imha yazımızda adım adım anlattık.

Scrap ile kozmetik imhası nasıl ilerler?

Süreç talep formuyla başlar; önce ürünlerin yanıcı, toksik ya da patlayıcı özelliklerini analiz eder, ardından teklifi sunarız. Bunun yanında resmi başvuruları yapar, randevuları alırız. Ardından ürünleri mühürlü, ADR’li araçlarla Çevre Bakanlığı lisanslı tesise taşırız. Daha sonra orada nötralizasyon, yakma ya da kimyasal dönüşümle imha eder veya geri dönüştürürüz. Kısaca tipik süre yaklaşık 21 iş günüdür. Sonuç olarak tutanağı, fotoğraf-video kaydını ve Sürdürülebilir Dönüşüm Raporu’nu teslim ederiz; üstelik her kozmetik imha sürecinde bir fidan dikeriz ve bir çocuk doğa eğitimiyle buluşur. Ayrıca markanızı koruyan etiket ve logolu ambalaj imhası da aynı akışın içindedir.