Kısaca: Kozmetik geri çağırma, ürünü nihai kullanıcının elinden geri almayı amaçlar. Piyasadan çekme ise ürünü tedarik zincirinde durdurur. Kozmetik Ürünler Yönetmeliği’ne göre ürünün uygunsuz olduğunu fark eden sorumlu kişi düzeltici önlemleri derhal alır. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) ise önlemleri talep eder ve gerekirse kendisi uygular. Toplanan ürün çoğu zaman imhaya gider; bu aşamayı belgelemek sizin işinizdir.
Bir partide mikrobiyolojik sorun çıkıyor. Başka bir partide zorunlu uyarı etikette eksik kalıyor. Bu ürünler hem rafta hem müşterinin evinde duruyor. Dolayısıyla soru basit: Peki ne zaman geri çağırırsınız, kim karar verir, toplanan ürün nereye gider? Bu yazı kozmetik geri çağırma sürecini ve imha aşamasını anlatıyor.
Geri çağırma ile piyasadan çekme arasındaki fark nedir?
Yönetmelik iki terimi ayrı tanımlar (madde 4):
- Geri çağırma: Nihai kullanıcının elindeki ürünü iktisadi işletmeciye geri getirmeyi amaçlayan her türlü önlemdir.
- Piyasadan çekme: Tedarik zincirindeki ürünün piyasada bulundurulmasını önlemeyi amaçlayan her türlü tedbirdir.
Yani çekme depoyu ve rafı, kozmetik geri çağırma ise tüketiciyi hedefler. Ancak çoğu olayda ikisi birlikte yürür.
Kozmetik geri çağırmayı kim başlatır?
Yönetmelik yükümlülüğü zincire paylaştırır. Öncelikle sorumlu kişi devreye girer:
- Sorumlu kişi: Ürünün yönetmeliğe uymadığını düşünüyorsa ya da buna dair gerekçesi varsa derhal düzeltici önlem alır. Yani ürünü uygun hale getirir, piyasadan çeker veya geri çağırır. Ürün insan sağlığı için risk taşıyorsa Kurumu da derhal bilgilendirir (madde 8/2).
- Dağıtıcı: Aynı değerlendirmeyi yaparsa önlemleri aldırır. Ayrıca risk varsa Kurumu ve sorumlu kişiyi derhal bilgilendirir (madde 9/3).
- Kurum: Sayılan hükümlere uyulmazsa sorumlu kişiden makul bir sürede geri çağırma dahil tüm düzeltici faaliyetleri ister (madde 28). Üstelik dağıtıcılardan da çekme, geri çağırma ya da imha ister (madde 29).
Yönetmelikte “Kurum”, TİTCK demektir (madde 4/p). Yönetmeliği de TİTCK Başkanı yürütür (madde 40). Ayrıca Kurum piyasa gözetimi yapar. Örneğin numune alma, uyarı, piyasadan çekme ve imha konularını belirler (madde 25).
Öte yandan ürün yönetmeliğe uygun olsa bile insan sağlığına ciddi risk taşıyabilir. Bu durumda Kurum, ürünü çekmek, geri çağırmak ya da erişimi kısıtlamak için gereken tüm tedbirleri alır (madde 30).
Kurum devreye girerse süreç nasıl işler?
Öncelikle Kurum kararlarını sorumlu kişiye gerekçesiyle birlikte bildirir. Ancak acil önlem gerekmiyorsa karardan önce sorumlu kişiye görüşünü bildirmesi için makul bir süre tanır (madde 31/1-2).
Buna karşın iki durumda Kurum beklemez. Ürün acil müdahale gerektiren ciddi risk taşıyorsa ya da sorumlu kişi süresinde gerekli önlemleri almamışsa Kurum ürünü yasaklar, kısıtlar, çeker veya geri çağırır. Eğer ürünü güvenli hale getirmek imkânsızsa taşıdığı risklere göre kısmen ya da tamamen imha eder. Bu masrafları iktisadi işletmeci öder (madde 31/4).
Kozmetik geri çağırma duyurusu ve tüketici hakları nelerdir?
Risk taşıyan üründe iktisadi işletmeci, kendiliğinden ya da Kurumun talebiyle önlemi ve riskleri duyurur (madde 31/5; 7223 sayılı Kanun madde 18). Duyuru en az şunları içerir, yani ürünün markası, modeli ya da cinsi; mümkünse fotoğrafı; aldığınız önlem; sorunun açık tarifi; sorumlu işletmecinin iletişim bilgileri; riskten kaçınmanın yolu.
Geri çağırmada tüketicinin hakkı da nettir. Örneğin ürünü teslim eden kullanıcıya şu seçeneklerden en az birini sunarsınız: sorunu gidermek, teslim tarihindeki perakende satış değerini ödemek ya da güvenli ve eş değer bir ürünle değiştirmek. Üstelik tüm geri çağırma masrafları geri çağıran işletmeciye aittir (7223 sayılı Kanun madde 19).
İzlenebilirlik de sürecin parçasıdır. Çünkü Kurum isterse sorumlu kişi, ürünü hangi dağıtıcılara verdiğini üç yıl boyunca gösterir. Bu süre, partinin dağıtıcıya sunulduğu tarihte başlar (madde 10). Ayrıca ciddi bir istenmeyen etki olursa sorumlu kişi ve dağıtıcılar bunu Kuruma ve imalatçıya derhal bildirir (madde 26).
Geri çağırdığınız kozmetik ürünü nasıl imha edersiniz?
Topladığınız ürün iki yoldan birine gider: düzeltip yeniden satışa verirsiniz ya da imha edersiniz. Ancak ürünü güvenli hale getiremiyorsanız imha kaçınılmazdır. Nitekim 7223 sayılı Kanun da ciddi risk taşıyan ürünler için uygun koşullarda imhayı ya da ürünü işlevsiz hale getirmeyi bir önlem olarak sayar (madde 16/6-d). Ürün atık olunca ise Atık Yönetimi Yönetmeliği geçerlidir: atığı ayrı toplar, kayıt tutar ve izin ya da çevre lisansı almış tesise gönderirsiniz.
Ürünün piyasaya dönmesi en büyük risktir. Bu yüzden imha kontrollü olmalıdır. Kontrolsüz imhanın doğurduğu riski piyasaya sızma yazımızda anlattık. Kozmetik geri çağırma sonrasında adımlar şöyle ilerler:
- Partiyi belirleyin: Öncelikle etiketteki parti ya da seri numarasıyla ürünü ayırt edersiniz (madde 22/1-d).
- Zinciri sayın: Ardından depodaki, dağıtıcıdaki ve geri dönen miktarı kayıtla eşleştirirsiniz.
- Ayrı bekletin: Böylece geri gelen ürünü satış stokundan ayrı bir alanda tutarsınız.
- Mühürlü taşıyın: Ardından ürünü sayım tutanağıyla ve mühürlü araçla lisanslı tesise gönderirsiniz.
- İmha edin ve belgeleyin: Tesis ürünü yeniden kullanılamaz hale getirir. Ayrıca siz imha tutanağını, teslim belgesini ve fotoğrafları saklarsınız.
- Bildirin: Son olarak önlemin her ürün için eksiksiz uygulandığını yetkili kuruluşa bildirirsiniz (7223 sayılı Kanun madde 16/6-e).
Tarihi geçtiği için imha ettiğiniz ürünlerde ise süreç daha sadedir. Onu kozmetik ürün imhası yazımızda anlattık.
Kozmetik geri çağırmanın maliyeti ve vergisi nasıl işler?
Geri çağırma masrafını geri çağıran işletmeci öder. Ancak toplanan ürünün maliyetini gider yazmak ve KDV’yi düzeltmek ayrı sorulardır. Çünkü cevap malın zayi mi, yoksa değeri düşmüş mü sayıldığına bağlıdır. Bu ayrımı zayi mal ile değeri düşen mal yazımızda, maliyet tarafını ise zayi olan malın maliyeti yazımızda ele aldık. Scrap, kozmetik geri çağırma sonrasında kozmetik imha hizmetiyle toplama, sayım, imha ve belgelemeyi yürütür.
Sık sorulan sorular
Geri çağırma ile piyasadan çekme aynı şey mi?
Hayır, ikisi farklı önlemlerdir. Geri çağırma, nihai kullanıcının elindeki ürünün iktisadi işletmeciye geri getirilmesini amaçlar. Piyasadan çekme ise tedarik zincirindeki ürünün piyasada bulundurulmasını önler (madde 4).
Geri çağırma masrafını kim öder?
Geri çağıran iktisadi işletmeci öder (7223 sayılı Kanun madde 19/4). Kurum ürünü kendisi çeker ya da imha ederse masraflar yine iktisadi işletmeciye aittir (Yönetmelik madde 31/4).
Riskli çıkan ürünü TİTCK'ye bildirmeli miyim?
Evet. Ürün insan sağlığı için risk taşıyorsa sorumlu kişi uygunsuzluğu ve aldığı önlemleri Kurum'a derhal bildirir (madde 8/2). Ayrıca ciddi istenmeyen etkide sorumlu kişi ve dağıtıcılar Kurum'a ve imalatçıya derhal haber verir (madde 26).
Geri çağrılan ürün çöpe atılabilir mi?
Hayır. Güvenli hale getirilemeyen ürün için Kurum, risklere göre imha önlemini alır (madde 31/4). Ayrıca toplanan ürün atık olunca Atık Yönetimi Yönetmeliği devreye girer ve atığın izin ya da çevre lisansı almış tesise gitmesini ister.
Kaynaklar
- Kozmetik Ürünler Yönetmeliği (Resmî Gazete, 8 Mayıs 2023, sayı 32184 mükerrer), madde 4, 8, 9, 10, 22, 25, 26, 28 ila 31 ve 40
- 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu (Resmî Gazete, 12 Mart 2020, sayı 31066), madde 16, 18 ve 19
- Atık Yönetimi Yönetmeliği (Resmî Gazete, 2 Nisan 2015, sayı 29314), madde 9
Yazı, yayımlandığı tarihteki mevzuatı esas alır. Genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki ya da vergi danışmanlığının yerini tutmaz. Bu yüzden somut bir geri çağırma kararından önce hukuk müşavirinizden ve mali müşavirinizden görüş alın. Süreci birlikte planlamak isterseniz talep formumuzu doldurabilirsiniz.
İmha Sürecinizi Planlayalım
Vergi avantajı takvimi ve imha süreciniz hakkında ücretsiz danışmanlık alın.
