7223 Sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu

12 Mart 2020 tarihli ve 31066 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu, ürünlerin güvenli ve ilgili teknik düzenlemelere uygun olmasını sağlamayı, piyasa gözetimi ve denetiminin esaslarını belirlemeyi ve iktisadi işletmecilerin yükümlülüklerini düzenlemeyi amaçlar (Madde 1). Kanun yayımından bir yıl sonra yürürlüğe girmiştir (Madde 26) ve 4703 sayılı Kanunu yürürlükten kaldırmıştır (Madde 25). Kanundaki “Bakanlık” Ticaret Bakanlığıdır; denetimi ise ilgili ürün için yetkili kuruluş yürütür.

7223 sayılı Kanun hangi ürünleri ve kimleri kapsar?

Kanun, piyasaya arz edilmesi hedeflenen, arz edilen, piyasada bulundurulan veya hizmete sunulan tüm ürünleri kapsar (Madde 2). Ürüne özgü bir kanun varsa, özel kanunda hüküm bulunmayan hallerde bu Kanun uygulanır. Avrupa Birliği üyesi ülkelere ihraç edilen ürünler piyasaya arz edilmiş sayılır; diğer ülkelere ihraç edilen ürünler kapsam dışıdır, ancak bunların da güvenli olması ve işaretleme ile belgelendirmenin alıcıyı yanıltmaması zorunludur.

Yükümlülükler imalatçıya, yetkili temsilciye, ithalatçıya ve dağıtıcıya ayrı ayrı yüklenmiştir (Madde 7-10). Tedarik zincirindeki önceki ve sonraki işletmecinin kayıtları en az on yıl saklanır; bu yükümlülük elektronik ortamda satış yapanları ve aracı hizmet sağlayıcıları da bağlar (Madde 12).

Uygun olmayan ürün için işletmeci hangi düzeltici önlemleri almak zorundadır?

Piyasaya arz ettiği ürünün uygun olmadığını öğrenen veya bilmesi gereken imalatçı ve ithalatçı, ürünü uygun duruma getirmek, gerektiğinde arzı durdurmak, ürünü piyasadan çekmek veya geri çağırmak için düzeltici önlemleri ivedilikle alır. Ürün risk taşıyorsa yetkili kuruluşu ayrıca bilgilendirir (Madde 7 ve 9). Yetkili kuruluş, işletmeciden aşağıdaki önlemlerden uygun ve gerekli olanları isteyebilir (Madde 16/6):

• riskler ve alınan önlemler hakkında yetkili kuruluşun bilgilendirilmesi ve ürünün uygun hale getirilmesi
• riskin Türkçe uyarılarla belirtilmesi veya arzın ön koşullara bağlanması
• ciddi risk belirtisi taşıyan ürünün değerlendirme süresince geçici olarak durdurulması
• ciddi risk taşıyan ürünün arzının durdurulması, piyasadan çekilmesi ve geri çağrılması, nihai kullanıcıların uyarılması, ürünün uygun koşullarda imhası veya işlevsiz hale getirilmesi
• alınan önlemlerin her ürün için eksiksiz uygulandığının bildirilmesi

Yetkili kuruluş piyasa gözetiminde neler yapabilir?

Yetkili kuruluş ürünleri depoda, nakil aracında, iş yerinde ve üretim tesisinde denetleyebilir, belge ve kayıt isteyebilir, numune alabilir ve yerinde muayene veya test yaptırabilir (Madde 16/1-2). Riskin ciddi olduğu haller dışında önlem kararı almadan önce işletmeciye en az on iş günü savunma süresi verir; karar tebligatında gerekçeler ve yasal itiraz yolları belirtilir (Madde 16/5). İşletmeci gerekli önlemleri almazsa, geç alırsa veya tespit edilemezse yetkili kuruluş çekme, geri çağırma ve imha dahil önlemleri kendisi uygular (Madde 17/1).

Uygun olmayan ürün internette satılıyorsa içerik yirmi dört saat içinde kaldırılmazsa erişimin engellenmesine karar verilebilir (Madde 17/2). Ürünün uygunluk işareti veya belgesi taşıması, yetkili kuruluşun denetim yapmasını ve önlem almasını engellemez (Madde 15/6).

İmha ve masraflar açısından ne anlama gelir?

Kanun imhayı tek başına bir yaptırım olarak değil, ciddi risk taşıyan ürünlerde başvurulabilecek düzeltici önlemlerden biri olarak düzenler (Madde 16/6-d). Kanunun düzeltici önlem maddelerinde imhanın teknik usulü anlatılmaz; imha edilen ürünün atık olarak yönetimi ayrı mevzuatın konusudur. İmalatçı ve ithalatçı, uygun olmayan ve geri çağrılan ürünlerin kaydını tutar (Madde 7/1-d ve 9/1-g).

Masraflar şöyle dağılır: geri çağırmayla ilgili tüm masrafları geri çağıran işletmeci üstlenir (Madde 19/4). Test veya muayene ürünün uygun olmadığını gösterirse numune, test ve muayene giderleri imalatçıya veya ithalatçıya aittir (Madde 15/7). Yetkili kuruluşun işletmeci adına yaptığı bazı masraflar işletmeciye rücu edilir (Madde 22/1). Çekilen ürünü teslim eden dağıtıcı için ürünün imhası veya işlevsiz kılınması gerekiyorsa imalatçı veya ithalatçı satış değerini öder ya da eş değer, güvenli bir ürün verir (Madde 21/5).

İdari para cezaları ve sorumluluktan kurtulma halleri nelerdir?

Madde 20, aykırılığın türüne göre kademeli idari para cezaları öngörür; tutarlar Ticaret Bakanlığı tebliğiyle her yıl yeniden belirlenir (2026 değerleri 31/12/2025 tarihli ve 33124 dördüncü mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan tebliğdedir). Aynı uygunsuzluk iki yıl içinde tekrarlanırsa ceza bir önceki cezanın iki katı uygulanır ve para cezası idari önlemlerin uygulanmasına engel olmaz.

Yetkili kuruluşun talebi ve uyarısı olmadan uygunsuzluğu tespit edip geri çağırma dahil gerekli tedbirleri kendiliğinden alan ve uygunsuzluğu tamamen gideren işletmeciye Kanundaki idari yaptırımlar uygulanmaz (Madde 21/1). Ürünün zarar vermesi halinde imalatçı veya ithalatçı zararı gidermekle yükümlüdür (Madde 6). Kanun 13/10/2022 tarihli 7418 sayılı ve 23/5/2024 tarihli 7511 sayılı Kanunlarla değiştirilmiştir; ikincisi 29 Mayıs 2024’te yürürlüğe girmiştir.