Tasfiye Yönetmeliği

Tasfiye Yönetmeliği, Ticaret Bakanlığı sorumluluğunda hazırlanmış ve 25 Haziran 2013 tarihli, 28688 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır; 1 Eylül 2013’te yürürlüğe girmiştir (Madde 71). Yönetmeliğin amacı, gümrük idarelerince işletilen geçici depolama yeri, antrepo ve ambarlara eşya alınması, muhafazası ve teslimi ile tasfiyelik hale gelmiş eşyanın tasfiyesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir (Madde 1). Dayanağı 4458 sayılı Gümrük Kanunu ile 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunudur (Madde 2). Yönetmelik 3/6/2018 ve 31/12/2019 tarihli Resmî Gazete’lerde yayımlanan değişiklikler dahil sonradan güncellenmiştir.

Tasfiye ne demektir ve hangi eşyayı kapsar?

Tasfiye, Gümrük Kanununa veya Kaçakçılıkla Mücadele Kanununa göre tasfiyelik hale gelen eşyanın hukuken ve fiilen elden çıkarılması işlemidir. Tasfiyelik hale gelen eşya için gümrük müdürlüğü, en geç üç iş günü içinde tespit ve tahakkuk belgesi düzenler ve işletme müdürlüğüne gönderir. Eşya, belgelerin geliş tarihinden itibaren otuz gün içinde işletme müdürlüklerince teslim alınır; taşınması güç, masraflı veya bekletilmeyecek eşya ise bulunduğu yerde tasfiye edilir (Madde 30).

Eşyanın hak sahibi, ihale ilanı veya perakende satış kararı alınmadan önce başvurarak eşyayı bir gümrük rejimine tabi tutmayı isteyebilir (Madde 57). İthalatı yasak veya kısıtlamaya tabi eşya ise yalnızca yeniden ihraç amacıyla satılır (Madde 56).

Tasfiye yöntemleri nelerdir ve imha nerede devreye girer?

Yönetmelik, Kanundaki yöntemleri ayrı bölümlerde düzenler: ihale yoluyla satış, perakende satış, özel yolla tasfiye (örneğin kamu kurumlarına, vakıf ve derneklere tahsis veya satış) ve imha yoluyla tasfiye. İmha, satış veya tahsisle değerlendirilemeyen ya da değerlendirilmemesi gereken eşya için son yoldur. Satışa çıkarılıp satılamayan eşya, imha edilmeden önce son kez pazarlık usulüyle satışa sunulabilir (Madde 59).

Özel yolla tasfiyede komisyonca geri dönüştürülebilir olduğu belirlenen eşya, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yetkilendirilen kişi ve kuruluşlara verilebilir; hurda ve ilk madde haline geldiği tespit olunan eşya ise Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumuna verilebilir (Madde 59).

Hangi eşya imha edilir ve kim karar verir?

Mahkemece imhasına karar verilen eşya, ekonomik değerini yitiren eşya, sağlığa zararlı olduğu anlaşılan eşya veya diğer yollarla tasfiye edilemeyen eşya imha edilerek tasfiye olunur. Mahkemece imhasına karar verilenler dışındaki eşyanın imhasına komisyon karar verir (Madde 61). Komisyon, idare amiri veya belirlenen personel başkanlığında en az üç ve tek sayıda kişiden oluşur, oy çokluğuyla karar alır ve üyeler kararlardan sorumludur (Madde 68).

Gümrük müdürlüğü ve işletme müdürlüğünün denetimindeki yerlerde bulunan eşyanın imhası ilgili idarelerce, depolanması için yediemine verilen eşyanın imhası ise eşyayı yediemine veren gümrük idaresince yapılır (Madde 62). Tasfiyelik hale gelmeden önce imhalık olduğu anlaşılan eşyanın imhası Gümrük Yönetmeliği hükümlerine, tasfiyelik hale geldikten sonra imhalık duruma gelen eşyanın imhası ise bu Yönetmelik hükümlerine göre yapılır (Madde 63).

İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?

İmha, Çevre Kanunu ve ona dayanan yönetmelikler çerçevesinde, eşyanın tamamen değersiz veya kullanılamaz hale getirilmesiyle yapılır. Teknik bilgi gerektiren eşya için ilgili kurumların görüşü alınır; gerekirse Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca izin verilen kurum veya kuruluşlarca imha yaptırılır. Analiz ücreti eşyanın değerini aşıyorsa veya son kullanım tarihi dolmuş ya da dolmak üzereyse, analiz yaptırılmadan imha edilir ve bu husus imha kararında belirtilir (Madde 63).

İmha, komisyon başkanının nezaretinde yapılır; imhanın her aşaması video ile kaydedilir ve imha tutanağı düzenlenir. Lisanslı firmalarca yapılacaksa teslim ve imha kayıtları dosyada saklanır. İmhası gerçekleştirilen eşyanın ekonomik değeri bulunan ambalajı veya şişesi gibi parçalarının yeniden kullanımını engelleyecek tedbirler alınır. Video kayıtları beş yıl muhafaza edilir ve belirli bir değerin üzerindeki eşyanın imhasından önce bölge müdürlüğünden onay alınır (Madde 63).

İmha masrafını kim öder ve uygulamada nelere dikkat edilmelidir?

İmha giderlerinin eşya sahibinden alınması esastır. Sahipsiz eşya ile sahibine ulaşılamayan veya masrafı sahibince karşılanmayan eşyada giderler, sahibine rücu hakkı saklı kalmak üzere muhafaza eden işletmeci tarafından karşılanır; kaçak eşya ile tasfiye ambarlarındaki eşyanın giderleri ise döner sermaye bütçesinden karşılanır (Madde 63). Bedeli ödendiği halde teslim alınmayan ve diğer yollarla da tasfiye edilemeyen eşya imha edilirse, imha masrafları emanetteki paradan karşılanır (Madde 41).

Eşya sahibi açısından kritik nokta, imha edilen eşya için herhangi bir ödeme yapılmamasıdır; yalnızca Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu uyarınca tasfiyelik hale gelen ve sahibine iadesine karar verilen eşya imha edilmişse bedelinin ödenmesi söz konusudur (Madde 64). İmhanın tamamı tutanak, video ve komisyon kararına dayanır; bu belgeler imhayı gerçekleştiren idarece saklanır.