Zayi Olan Malın Maliyeti Gider Yazılabilir mi?

Kısaca: Belgeli bir yangın, su baskını ya da çürümede zayi olan malın maliyetini gider yazarsınız. Üstelik düzelttiğiniz KDV de gider ya da maliyet unsuru olabilir. Ancak hırsızlıkta görüşler ayrışıyor. Sigorta tazminatı ise KDV’yi değil, yalnız kâr ve zarar hesabını etkiler.

Zayi olayından sonra ilk soru genellikle KDV’dir. Oysa ikinci bir soru da var: zayi olan malın maliyeti ne olacak? Bu soru gelir ve kurumlar vergisini doğrudan etkiler. Üstelik cevap, kaybın nedenine göre değişir. Bu yazı o farkları anlatıyor.

Düzelttiğiniz KDV gider olur mu?

KDV Kanunu’nun 58. maddesi şöyle der: “Mükellefin vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan Katma Değer Vergisi ile mükellefçe indirilebilecek Katma Değer Vergisi, Gelir ve Kurumlar Vergisi matrahlarının tespitinde gider olarak kabul edilmez.”

Madde yalnız indirebileceğiniz KDV’yi yasaklar. Dolayısıyla 30/c maddesi yüzünden indirim hakkını kaybettiğiniz KDV bu yasağın dışında kalır. İdarenin yaklaşımı da bu yöndedir: zayi olan mala ait düzelttiğiniz KDV, gelir ya da kurumlar vergisinde gider veya maliyet unsuru olabilir. Aksi halde aynı tutar iki vergide birden yanardı.

Zayi olan malın maliyetini ne zaman gider yazarsınız?

Eğer kayıp ticari faaliyetin olağan bir riskinden doğduysa ve onu belgeleyebiliyorsanız, zayi olan malın maliyetini gider yazarsınız. Örneğin sıradan bir yangın, su baskını ya da çürüme bu gruba girer. Muhasebede bu tutarı genellikle 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabına alırsınız. Böylece düzelttiğiniz KDV’yi de aynı hesapta toplayabilirsiniz.

Burada anahtar kelime belgedir. Takdir komisyonu kararı, ekspertiz raporu ya da imha tutanağı olmadan bu gider zayıf kalır. Nitekim incelemede ilk sorgulanan kalem de budur. Gider yazacağınız dönemi de bu belge belirler: 496 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği gereği imha edilen malın maliyet bedelini, takdir komisyonu kararının ya da imha tutanağının size tebliğ edildiği dönemde gider yazarsınız. KDV düzeltmesi ise imha tarihini kapsayan döneme aittir. Bu yüzden iki kayıt her zaman aynı döneme düşmez. Düzelttiğiniz KDV’yi indiremediğiniz için onu maliyetle birlikte, yani KDV dahil tutar üzerinden gider yazabilirsiniz.

Hırsızlıkta durum neden farklı?

KDV tarafında hırsızlık açıktır: kanundaki istisnalar arasında yer almaz, bu yüzden KDV’yi düzeltirsiniz. Ancak maliyet tarafında görüşler ayrışıyor. Bir kısım uzman, çalınan malın maliyetini ve KDV’sini kanunen kabul edilmeyen gider olarak görür. Diğerleri ise belgeli bir hırsızlığı olağan ticari risk sayar.

Ortak nokta ispattır. Eğer hırsızlığı tutanak ve savcılık başvurusuyla belgeleyemezseniz, idare kaybın kendisini sorgulayabilir. Bu yüzden hırsızlık tutarı büyükse, gider kararından önce özelge istemek en güvenli yoldur.

Sigorta tazminatı hesaba nasıl girer?

Zayi olan malın maliyeti sigortalıysa, tazminat da hesaba girer. Ancak tazminat bir mal teslimi ya da hizmet karşılığı değildir. Bu yüzden KDV’nin konusuna girmez ve KDV düzeltmenizi değiştirmez. Buna karşın gelir ve kurumlar vergisinde iki ayrı kural işler:

• Demirbaşta (VUK 329): tazminatı demirbaşın net değeriyle, yani maliyetten birikmiş amortismanı düştüğünüz tutarla karşılaştırırsınız. Fark fazlaysa kâr, eksikse zarar olur. Ayrıca 7338 sayılı Kanun 2021’den bu yana bir seçenek tanır: eğer demirbaşı yenilemeye karar verdiyseniz, tazminat fazlasını üç yıl boyunca pasifte geçici bir hesapta tutabilirsiniz.
• Ticari malda (VUK 330): tazminat malın değerini aşarsa, aşan kısmı kâra alırsınız.

Örnek: sigortalı bir makinenin yanması

Bir üretim firmasının makinesi, mücbir sebep ilanı olmayan bir yangında kullanılamaz hale geliyor. Makinenin maliyeti 800.000 TL, birikmiş amortismanı 500.000 TL. Sigorta şirketi firmaya 360.000 TL tazminat ödüyor. Elbette rakamlar yalnız örnek amaçlıdır.

Kalem	Tutar	Açıklama
Net değer (800.000 − 500.000)	300.000 TL	Yangın tarihindeki kayıtlı değer
Tahsil edilen tazminat	360.000 TL	Sigorta ödemesi
Kâra yazılan fark	60.000 TL	VUK 329

Zayi olan malın maliyetine ilişkin bu hesaptan bağımsız olarak KDV tarafını ayrıca yaparsınız. Yani makinenin kullanılmayan süresine düşen KDV payını, tazminat olsa da olmasa da düzeltirsiniz. Bu oranlamanın örneğini deprem, sel ve yangında zayi olan mallar yazımızda verdik.

Kaybın nedenine göre zayi olan malın maliyeti ve KDV

Kaybın nedeni	KDV	Malın maliyeti
Belgeli yangın, su baskını, çürüme	Düzeltirsiniz; düzelttiğiniz tutar gider/maliyet olabilir	Gider yazarsınız
Deprem, sel, ilanlı yangın (ticari mal)	Düzeltme yok	Gider yazarsınız
Hırsızlık	Düzeltirsiniz	Tartışmalı; özelge önerilir
Normal fire içi kayıp	Düzeltme yok	Ürün maliyetine girer
Normal fireyi aşan kayıp	Aşan payı düzeltirsiniz	Belgeye bağlı

Fire tarafını normal fire oranı yazımızda, afet hallerini ise deprem, sel ve yangın yazımızda ayrıntılı anlattık.

Sık sorulan sorular

01

Düzelttiğim KDV'yi gider yazabilir miyim?

Evet, genel olarak. KDV Kanunu 58 yalnız indirebileceğiniz KDV'yi gider yasağına alır. 30/c yüzünden indirim hakkını kaybettiğiniz KDV gider ya da maliyet unsuru olabilir.

02

Çalınan malın maliyetini gider yazabilir miyim?

Görüşler ayrışıyor. Bir kısım uzman bunu kanunen kabul edilmeyen gider sayar. Bu yüzden tutar büyükse özelge isteyin ve hırsızlığı tutanakla belgeleyin.

03

Sigorta tazminatı KDV düzeltmesini değiştirir mi?

Hayır. Tazminat KDV'nin konusuna girmez. Yalnız gelir ve kurumlar vergisinde VUK 329 ve 330'a göre kâr ya da zarar doğurur.

Kaynaklar

• 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, madde 30/c ve 58
• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, madde 329 ve 330
• 7338 sayılı Kanun (Resmî Gazete, 26 Ekim 2021, sayı 31640)

Yazı, yayımlandığı tarihteki mevzuatı esas alır. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve vergi danışmanlığının yerini tutmaz. Bu yüzden somut bir olayda işlem yapmadan önce mali müşavirinizden görüş alın. Zayi ve imha sürecinizi belgeli yürütmek için talep formumuzu doldurabilirsiniz.