Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Yönetimi Hakkında Yönetmelik

Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Yönetimi Hakkında Yönetmelik, 26 Aralık 2022 tarihli ve 32055 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış ve 1 Şubat 2023'te yürürlüğe girmiştir (Madde 31). Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen düzenleme, 2012 tarihli önceki yönetmeliği yürürlükten kaldırmış (Madde 30) ve 2012/19/AB sayılı AB Direktifi dikkate alınarak hazırlanmıştır (Madde 28).

Bu yönetmelik kimleri ve hangi ürünleri kapsar?

Yönetmelik, EK-1/A ve EK-2/A'daki kategorilere giren elektrikli ve elektronik eşyaları (EEE) kapsar. Büyük ölçekli sabit endüstriyel aletler, uzaya gönderilmek üzere tasarlanan ürünler ve flamanlı ampuller gibi bazı ürünler kapsam dışındadır (Madde 2). Yükümlüler arasında üreticiler, dağıtıcılar, tüketiciler, belediyeler ve atık işleme tesisleri yer alır. Üretici; ürünü kendi markasıyla piyasaya arz eden, ithal eden veya Türkiye dışından doğrudan tüketiciye uzaktan satış yapan kişidir (Madde 4).

Üreticilerin ve dağıtıcıların temel yükümlülükleri nelerdir?

Üreticiler ürünü piyasaya arz etmeden önce Bakanlığın EEE bilgi sistemine kayıt olmak zorundadır; kayıt bilgilerindeki değişiklikler 30 takvim günü içinde güncellenir ve istenen bilgiler her yıl Mart ayı sonuna kadar bildirilir (Madde 9, 24). Türkiye'de yerleşik olmayan uzaktan satıcıların yetkili temsilci atamaları zorunludur.

• Ürünlerin EK-6'daki ayrı toplama sembolüyle işaretlenmesi ve tüketicinin bilgilendirilmesi (Madde 9).
• Evsel atık EEE için yılda en az bir kez, marka ve model ayrımı yapmadan geri alma kampanyası düzenlenmesi (Madde 9).
• Dağıtıcıların, yeni ürün satışında talep halinde eş tipte ve aynı işlevi gören atık ürünü ücretsiz geri alması; toplanan atıkların kayıtlarının en az beş yıl saklanması (Madde 10).
• Üretici kayıt numarası bulunmayan üreticilerin ürünlerinin satılmaması (Madde 10).

İşleme tesisleri ve transfer noktaları için hangi şartlar aranır?

Atık EEE işleme tesisleri, yeniden kullanıma hazırlama tesisleri ve transfer noktaları Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında çevre izin ve lisans belgesi almak zorundadır (Madde 17). Tesislerde TS 13615 standardındaki şartlar sağlanır ve tehlikeli madde ile sıvıların uzaklaştırılması asgari olarak EK-3'e uygun yürütülür (Madde 13). Tesisler kabul ettikleri ve işledikleri atıklara ilişkin kütle-denge bildirimini Bakanlığın çevrimiçi sistemi üzerinden yapar ve ilgili belgeleri beş yıl saklar (Madde 12). Transfer noktalarında kantar, radyasyon ölçüm cihazı, sızıntı toplama kanalları ve yangın söndürme sistemi bulunması gerekir (Madde 15). Atık EEE'nin atık getirme merkezlerinden ve transfer noktalarından işleme tesislerine taşınması lisanslı araçlarla yapılır (Madde 19). Lisanslar 1 Ocak 2024'ten itibaren EK-2/A kategorilerine göre alınır (Madde 17).

Toplama ve geri dönüşüm hedefleri nelerdir?

Toplama hedefi 2025 yılı için %40'tır; sonraki yıllarda her yıl %5 artırılarak 2030'da %65'e ulaşır. 2030 sonrası için yeni hedef belirlenmezse %65 geçerlidir (Madde 20). 2025'ten itibaren EK-2/A kategorilerine göre geri kazanım ve yeniden kullanıma hazırlama/geri dönüşüm hedefleri uygulanır; örneğin 1. ve 4. kategoride %85 geri kazanım ve %80 yeniden kullanıma hazırlama/geri dönüşüm öngörülür (Madde 21). Hesaplamalarda üreticilerin ve lisanslı tesislerin çevrimiçi beyanları esas alınır.

İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?

Atık elektronik cihazlardan kurtulmak isteyen bir kurum veya işletme, cihazı yalnızca lisanslı tesise veya yetkili toplama kanallarına vermelidir. Yönetmelik, atık EEE'nin kayıt dışı toplama yapanlara verilmesini tüketiciler için yasaklar (Madde 11). Geri dönüşümü veya geri kazanımı mümkün olmayan atıklar çevre izin ve lisans belgesine sahip tesislerde bertaraf edilir (Madde 5). Kullanılmış EEE'yi atık olarak nitelendiren işletme de atık üreticisi olarak bu yükümlülüklere tabi olur (Madde 11).

Uygulamada nelere dikkat edilmelidir?

Aykırılıklarda 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili mevzuattaki idari yaptırımlar uygulanır (Madde 29). Geçici 6. maddeye göre işleme tesisleri için öngörülen teminat, usul ve miktar Bakanlıkça belirlenip ilan edilene kadar uygulanmaz. İşletmelerin ürün kayıt numarasını, taşıma lisansını ve tesis lisansının kapsadığı EEE kategorilerini kontrol etmesi, atık teslimlerini belgelendirmesi önerilir.