Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ

Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ, 20 Mart 2015 tarihli ve 29301 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış ve yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir (Madde 20). Önceki 2013 tarihli tebliği yürürlükten kaldırmıştır (Madde 19). Güncel metin, 8 Temmuz 2019 (30825 mükerrer) ve 1 Ağustos 2021 (31555) tarihli iki değişikliği içerir.

Tebliğ hangi atıkların taşınmasını kapsar?

Tebliğ, Atık Yönetimi Yönetmeliği atık listesindeki yıldız (*) işaretli atık kodlarını ve Ek-1'de belirtilen atıkların karayolunda taşınmasına ilişkin esasları kapsar. Ömrünü tamamlamış araçlar, maden atıkları ve radyoaktif atıkların taşınması kapsam dışındadır (Madde 2). Taşımada Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik ve ADR hükümleri de geçerlidir; atıklar ADR Uygunluk Belgesi/Taşıt Uygunluk Belgesi almış araçlarla taşınır (Madde 5).

Atık taşımak için hangi lisanslar gerekir?

Atık taşıyan firmalar ve araçlar il müdürlüklerinden atık taşıma lisansı alır; lisanslar Mobil Atık Takip (MoTAT) sistemi üzerinden verilir. Firma lisansı beş yıl geçerlidir ve en az bir araç lisansıyla birlikte verilir; araç lisansı firma lisansı süresini aşamaz, lisanslar devredilemez (Madde 13). Lisans başvurusundaki araçların yaşı ilk tescil tarihinden itibaren 10'dan büyük olamaz; araçta mobil cihaz bulunması, yetki belgesine kayıtlı olması ve mali sorumluluk sigortası şarttır (Madde 14-16). Firmalar en az bir çevre görevlisi istihdam eder veya çevre danışmanlık firmasından hizmet alır; sürücüler SRC5/ADR eğitim sertifikasına sahip olmalıdır (Madde 5).

MoTAT ve ulusal atık taşıma formu nasıl çalışır?

Taşıma başlamadan önce atık üreticisi çevrimiçi ulusal atık taşıma formunu (UATF) doldurup transfer talebini onaylar; sistem taşıma kontrol numarası (TKN) ve taşıma doğrulama numarasını (TDN) üretir. Üretici TKN'yi, taşıyıcı TDN'yi mobil cihaza girer; numaralar eşleşince boşaltma onay numarası oluşur ve taşıma başlar. Atık işleme tesisi bu numarayı girerek atığı kabul eder ve taşıma tamamlanır (Madde 12). Mobil cihaz arızalanırsa, arıza belgelenmek şartıyla taşıma basılı UATF ile sürdürülür. Formlar en az beş yıl saklanır (Madde 5).

• Tıbbi atıklar hariç, tek seferde 50 kg altındaki atıklarda lisanslı araç zorunluluğu yoktur; ancak kayıt için UATF kullanılır (Madde 5).
• Tıbbi atıklar hariç, atığın yüklendikten sonra işleme tesisine teslimi en fazla on gündür; mücbir hallerde otuz günü geçemez (Madde 5).
• Tıbbi atıklar başka atıklarla aynı araçta taşınmaz (Madde 5).

Atık üreticisi, taşıyıcı ve tesisin sorumlulukları nelerdir?

Atık üreticisi Bakanlığın çevrimiçi sistemine kayıt olur, UATF'nin ilgili bölümünü doldurup onaylar ve lisansı olmayan ya da lisans süresi bitmiş firmalarla taşıma yapmaz (Madde 8). Taşıma firması lisans, sigorta ve UATF yükümlülüklerini yerine getirir; belgelerde değişiklik olursa 15 gün içinde il müdürlüğüne bilgi verir (Madde 9). Çevre lisanslı tesis, UATF veya mobil kaydı olmayan atığı kabul etmez, tutarlılık kontrolü yapar ve kabul ettiği atıkları kütle denge sistemiyle bildirir (Madde 10).

İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?

Atık imha veya geri dönüşüm tesisine gönderilecek atık, lisanslı araçla ve izlenebilir şekilde taşınmalıdır; atıklar geçici faaliyet belgesi veya çevre izin ve lisans belgesi olan işleme tesislerine taşınır (Madde 5). Atık yağlar, bitkisel atık yağlar ile atık pil ve akümülatörler, lisanslı tesislere gönderilmeden önce yetkilendirilmiş kuruluşa veya ilgili yönetmeliklerde tanımlanan depolama alanlarına gönderilebilir.

Uygulamada nelere dikkat edilmelidir?

Yol denetimlerinde araç lisans belgesi, acil durum talimatnamesi, ilk müdahale malzemeleri, sürücü sertifikası, basılı UATF ve yetki belgesi kaydı kontrol edilir (Madde 17). Aykırılıklarda Çevre Kanununda öngörülen müeyyideler uygulanır (Madde 18). Firma lisansı mevzuata aykırı fiiller nedeniyle iptal edilirse bağlı araç lisansları da iptal edilir ve firmaya altı ay yeni lisans düzenlenmez (Madde 13). Atık üreticileri taşıyıcılarının lisans ve sürelerini her sevkiyat öncesinde kontrol etmelidir.