“Plastik Poşetlerin Ücretlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar”, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan ve Resmî Gazete’de yayımlanmayan bir Bakanlık düzenlemesidir; Bakanlığın internet sitesinden yayımlanır. Düzenleme 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 3, 18, 20, 26 ile Ek 11 ve Ek 13. maddelerine ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğine dayanır (Madde 3). Amacı; çevrenin korunması, kaynak verimliliği ve plastik poşet kullanımının azaltılmasıdır (Madde 1). Bu sayfa, 26 Aralık 2024 tarihli Makam Olur’uyla güncellenen metni esas alır.
Plastik poşet kuralları kimleri ve hangi poşetleri kapsar?
Kurallar plastik poşetlerin satışı, beyanı, geri kazanım katılım payı tahsili ile izleme, kontrol ve denetimine ilişkindir. 1 Ocak 2019’dan itibaren uzaktan satışlar dahil tüm satış noktalarında plastik poşet ücretli satılır; poşetler ücretsiz verilemez ve ücretsiz vermeye imkân tanıyan promosyon veya kampanyaya dahil edilemez (Madde 5/2-3).
Bazı poşetler kapsam dışındadır: ekmek, sebze, meyve, peynir gibi açık gıdaların hijyeni için kullanılan, çift kat kalınlığı 15 mikron ve altında olan ve 500×350 mm’den küçük poşetler; tekstil ürünü çok kullanımlık poşetler; canlı sucul hayvan ve yumrulu bitki satışında kullanılan sapsız poşetler; yalnızca hizmet verilen yerlerdeki (örneğin kuru temizleme) poşetler; kargo poşetleri; gümrüksüz satış mağazalarındaki poşetler; eczanelerde yalnızca ilaç satışında kullanılan 15 mikron ve altı, 200×350 mm’den küçük poşetler (Madde 2/2).
Satış noktalarının ve üreticilerin yükümlülükleri nelerdir?
Satış noktaları poşetleri ücretsiz vermemek, tahsil ettikleri ücreti satış belgelerinde adet bazında göstermek, ücreti kullanıcıların görebileceği bir yerde ilan etmek, Bilgi Sistemine kayıt olmak ve beyanname verip belirlenen tutarı ödemekle yükümlüdür (Madde 8). Talep etmeyen tüketiciye poşet satamazlar; tüketicinin kendi taşıma ekipmanıyla alışveriş yapmasını engelleyemezler. Zincir marketler kasalarda kese kağıdı da bulundurmalıdır.
Üreticiler ve ithalatçılar ücrete tabi poşetleri barkodlu üretir ve Bilgi Sistemine kayıt olarak poşet adedi, ağırlığı, kalınlığı ve boyutu ile kime satıldığı bilgisini girer (Madde 7 ve 9). Ücrete tabi poşetlerin çift kat kalınlığı en az 40 mikron olmalı, kalınlık tespitinde yüzde 10 sapma toleransı kabul edilir. Poşetin bir yüzeyinde yalnızca Bakanlıkça belirlenen çevreci slogan ve Sıfır Atık logosu bulunur; diğer yüzeylerde satış noktasının marka ve logosu yer alabilir (Madde 5).
Poşet ücreti ne kadardır?
Çevre Kanunu’nun Ek 13. maddesi, ücretin 25 kuruştan az olmamak üzere Bakanlıkça oluşturulan komisyonla belirlenmesini ve her yıl güncellenmesini öngörür. Bu usul ve esaslara göre, 2025 yılı için tüm poşetler boyutuna ve muhteviyatına bakılmaksızın vergiler dahil adet başına 50 kuruştur ve daha az veya daha fazla ücret uygulanamaz (Madde 10). Bakanlığın 27 Aralık 2025 tarihli duyurusuna göre 2026 yılı ücreti, 23 Aralık 2025 tarihli Olur ile adet başına vergiler dahil 1 TL olarak belirlenmiştir; bundan daha az veya daha fazla ücret uygulanamaz.
İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?
Poşet ücreti ayrıca geri kazanım katılım payı sistemine bağlanır: satış noktaları plastik poşet satışlarına ilişkin beyan ve ödemeyi Hazine ve Maliye Bakanlığı esaslarına göre yapar (Madde 8/4 ve 9). Düzenleme, poşet kullanımının kişi başına yıllık adedinin 31 Aralık 2025’e kadar 40’ı aşmayacak şekilde azaltılmasını esas alır (Madde 5/1). Plastik poşetlere yönelik iade ve mahsuplaşma işlemi ise Geri Kazanım Katılım Payına İlişkin Yönetmeliğe göre yapılmaz.
Yaptırımlar nelerdir, nelere dikkat edilmelidir?
Bildirim ve beyan yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere Kanunun 20. maddesinin (g) bendi, katılım payını ödemeyenlere (z) bendi, poşeti ücretsiz verenlere veya promosyona konu edenlere ise (bb) bendi uygulanır; yanlış ve yanıltıcı beyan hâlinde Kanunun 26. maddesine göre işlem yapılır (Madde 13). Kanundaki (bb) bendi, kapalı satış alanının her metrekaresi için 15,16 TL’yi (yıllık yeniden değerleme ile artırılır) ve elektronik ortamda satış yapanlara 3.000 ile 30.000 TL arasında ceza öngörür.
Ücret her yıl yeniden belirlendiğinden, satış noktalarının kasa yazılımlarını ve etiketlerini yılbaşında güncellemesi ve geçerli yılın Bakanlık duyurusunu takip etmesi gerekir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki veya mali görüş yerine geçmez. Bağlayıcı metin için mevzuat.gov.tr'yi esas alınız. Kurumunuza özel değerlendirme için Scrap uzmanlarıyla görüşün.