VUK 278 ve 7103 Sayılı Kanun: İmha Edilen Emtiada Vergi Avantajı

İmha edilen emtia, vergi hukukunda üç ayrı hükümle birlikte ele alınır: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) 278. maddesi, 21 Mart 2018 tarihli 7103 sayılı Kanunun 10. maddesiyle eklenen 278/A maddesi ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 30/c bendi. 7103 sayılı Kanun 27 Mart 2018 tarihli ve 30373 (2. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Uygulama usulü 25 Mayıs 2018 tarihli ve 30431 sayılı Resmî Gazete’deki VUK Genel Tebliği (Sıra No: 496) ile belirlenmiştir. Bu sayfa, bu üç hükmün ne işe yaradığını ve hangisinin ne zaman uygulandığını özetler.

VUK 278. madde imha edilen emtiaya ne sağlar?

VUK 278’e göre yangın, deprem, su basması gibi afetler yüzünden veya bozulma, çürüme, kırılma, çatlama, paslanma gibi hâller sonucunda kıymeti önemli ölçüde azalan emtia emsal bedeliyle değerlenir. Bu bedel gerçek bedel bilinmediğinde takdir komisyonunca belirlenir (Madde 267 ve Tebliğ Madde 4). Takdir edilen değer kayıtlara geçer; maliyet ile emsal bedel arasındaki fark, komisyon kararının veya tutanağın tebliğ edildiği dönemde gider olarak dikkate alınır (Tebliğ Madde 8).

İmha acil yapılması gerekiyorsa ve takdir komisyonu belirli bir zamanda karar veremiyorsa, ilgili bakanlık veya yetkili kurum görevlileri, imha tesisi yetkilisi ve mükellef temsilcilerinin bulunduğu bir komisyon nezdinde tutanakla imha edilebilir; bu durumda ayrıca takdir komisyonu kararı aranmaz (Tebliğ Madde 5).

VUK 278/A farklı olarak ne getirir?

278/A, bozulma, çürüme veya son kullanma tarihinin geçmesi gibi nedenlerle imha edilmesi gereken ve imha işlemleri süreklilik arz eden emtia için, başvuru üzerine ve Gelir İdaresi ile mükellef arasında karşılıklı anlaşmayla belirlenen bir imha oranı dahilinde emsal bedelin sıfır kabul edilmesine imkân tanır. Oranın üzerindeki imha 278’e göre değerlenir (Tebliğ Madde 20).

Bu sistem herkes için açık değildir. Yalnızca kazançları bilanço esasına göre tespit edilen mükellefler başvurabilir; Tebliğin 2018 tarihli metninde başvurudan önceki son hesap dönemi bilançosunda net satışlar ile aktif büyüklüğün aritmetik ortalaması 10.000.000 TL’yi veya özsermaye 5.000.000 TL’yi aşmalıdır (Madde 11). Kapsamdaki mallar et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, yumurta, taze sebze ve meyve, unlu mamuller ile ruhsatlı ilaçlar ve benzeri emtiadır (Madde 10). Başvuru Vergi Denetim Kurulu raporu ve üç kişilik komisyon değerlendirmesinden geçer (Madde 12 ila 14); belirlenen oran, kabul tarihinin ait olduğu hesap dönemi ve izleyen beşinci hesap dönemi sonuna kadar geçerlidir ve her yıl yıllık takip raporuyla bildirilir (Madde 14 ve 16).

Hangisi ne zaman uygulanır?

Pratik ayrım şöyle özetlenebilir:

• Tek seferlik veya sürekli olmayan imhalarda, afet kaynaklı kayıplarda ve 278/A kapsamında olmayan mal gruplarında ya da mükelleflerde: VUK 278 ve Tebliğin birinci bölümü.
• Süreklilik arz eden, belirli mal gruplarına ilişkin imhalarda; bilanço esaslı ve eşiği aşan mükellefler için, imha oranı belirlenmişse: VUK 278/A ve Tebliğin ikinci bölümü.
• Yurt dışında imha edilen emtia: 278/A dışındadır; ilgili ülke belgelerine dayanılarak takdir komisyonu kararı gerekir (Tebliğ Madde 6).
• KDV: imha yöntemi hangisi olursa olsun, zayi olan mallara ait KDV’nin indirimi ayrıca KDV Kanunu 30/c’ye göre değerlendirilir.

İmha edilen mallardaki KDV nasıl ele alınır?

KDV Kanunu’nun 30/c bendi, deprem, sel felaketi ve Maliye Bakanlığının mücbir sebep ilan ettiği yerlerdeki yangın sonucu zayi olanlar hariç, zayi olan mallara ait KDV’nin indirilemeyeceğini söyler. KDV Genel Uygulama Tebliği (RG 26.04.2014, 28983), kullanım süresi geçen veya kullanılamaz hâle gelen malların resmî komisyonlar veya takdir komisyonu huzurunda imha edilmesi durumunda da bu mallara ilişkin yüklenilen KDV’nin indirilemeyeceğini; daha önce indirilen KDV’nin imha tarihini kapsayan dönemin beyannamesinde “İlave Edilecek KDV” satırına dahil edilmesi gerektiğini belirtir (bölüm C-2.4).

Uygulamada nelere dikkat edilmelidir?

En sık risk, imhanın belgesiz yapılması ve belgelerin saklanmamasıdır. Tebliğ, imha işlemine ilişkin tüm kayıt ve belgelerin muhafaza edilmesini ve istendiğinde ibraz edilmesini zorunlu kılar (Madde 19); 278/A kapsamında belgelendirme usullerine uyulmaması, eksik veya yanıltıcı bilgi verilmesi ya da yıllık raporun süresinde verilmemesi oranın iptaline yol açabilir (Madde 18).

Hangi hükümden ne ölçüde yararlanılacağı mükellefin mali yapısına, mal grubuna ve imha biçimine bağlıdır; her olayda ilgili madde ve Tebliğ hükümleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.