İmha Oranı Tebliği

213 sayılı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 496), 25 Mayıs 2018 tarihli ve 30431 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır ve halk arasında “İmha Oranı Tebliği” olarak anılır. Tebliğ iki konuyu birlikte düzenler: Kanunun 278. maddesi uyarınca imha edilmesi gereken emtianın değerlenmesine ilişkin genel uygulama ve 21 Mart 2018 tarihli 7103 sayılı Kanunun 10. maddesiyle eklenen 278/A maddesindeki imha oranı uygulaması (Madde 1).

Tebliğin iki ayrı uygulaması nedir?

Birinci bölüm genel kuraldır. Yangın, deprem, su basması ya da bozulma, çürüme, kırılma, paslanma gibi nedenlerle kıymeti önemli ölçüde düşen emtia emsal bedeliyle değerlenir; bu değeri takdir komisyonu belirler ve değer düşüklüğü dönem kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınır (Madde 4). Son kullanma tarihinin geçmesi, kalite standartlarına uymama veya çevreye ve insan sağlığına zarar verme gibi nedenlerle imha edilecek emtiada, takdir komisyonuna başvurulmaksızın ilgili bakanlık veya yetkili kurum görevlileri, imha tesisi yetkilisi ve mükellef temsilcilerinin yer aldığı komisyon nezdinde, tutanakla imha yapılabilir (Madde 5).

İkinci bölüm ise bozulma, çürüme veya son kullanma tarihinin geçmesi gibi nedenlerle sürekli imha gerektiren emtia için imha oranı sistemidir (Madde 9). Bu sistemde imha oranı dahilinde imha edilen emtianın emsal bedeli sıfır kabul edilir (Madde 15).

İmha oranı sisteminden kimler yararlanabilir?

Yalnızca kazançları bilanço esasına göre tespit edilen gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri yararlanabilir. Başvuru tarihinden önceki son hesap dönemine ait bilançoda net satışlar ile aktif büyüklüğün aritmetik ortalaması 10.000.000 TL’yi veya özsermaye 5.000.000 TL’yi aşmalıdır (Madde 11). Bu tutarlar Tebliğin 2018 tarihli metnindedir. Uygulamanın kapsamındaki mallar et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, yumurta, taze sebze ve meyve, unlu mamuller ile ruhsatlı ilaçlar ve benzeri emtiadır (Madde 10).

Başvuru, oranın belirlenmesi ve geçerlilik nasıl işler?

Başvuru Gelir İdaresi Başkanlığına yapılır (Madde 12). Dosya Vergi Denetim Kurulu Başkanlığının görüş ve öneri raporuyla değerlendirilir (Madde 13); Gelir İdaresi içinde oluşturulan üç kişilik komisyon her ürün için imha oranını belirler ve mükellefin kabulüne sunar (Madde 14). Oran, kabul beyanının verildiği hesap dönemi ve izleyen beşinci hesap döneminin sonuna kadar geçerlidir; ilk yıl başvuran yeni mükellef için üçüncü hesap dönemi sonuna kadardır. Farklı nitelikteki emtia için farklı oranlar belirlenebilir.

Hangi belgeler tutulur, hangi bildirimler yapılır?

İmha oranı dahilindeki imha, mükellefin kendi bünyesindeki atık işleme tesisinde yapılıyorsa en az iki nüsha, yetkilendirilmiş bir atık imha tesisinde yaptırılıyorsa en az üç nüsha imha tutanağı düzenlenir. Tutanağın tarihi, mükellefin unvanı, vergi dairesi ve numarası, imha yeri ve imhanın yetkililerin gözetiminde yapıldığına dair ibare yer almalıdır; ekinde iade faturalarının icmali bulunur (Madde 15). Atık işleme tesisi, Atık Yönetimi Yönetmeliği hükümlerine uygun izin veya çevre lisansı almış tesistir (Madde 3).

Her yıl, gelir ve kurumlar vergisi beyannamesinin verilme süresi içinde ürün bazında hazırlanan imha oranı yıllık takip raporu dilekçe ekinde İdareye sunulur (Madde 16). Rapor süresinde verilmezse oran iptal edilebilir (Madde 18/1-c).

İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?

Tebliğ, imhanın tesadüfen değil belgeli ve denetlenebilir yapılmasını arar. Yurt dışında imha edilen emtia için ilgili ülke belgelerine dayanılarak takdir komisyonu kararı gerekir ve bu imhalar 278/A kapsamında değerlendirilmez (Madde 6). İmha edilen emtianın ambalaj malzemesi de aynı değerlendirmeye tabidir; ancak ambalaj imha edilmeyip hurda olarak yeniden kullanılabiliyorsa emsal bedelle kayıtlarda izlenir (Madde 7). Değer düşüklüğü, komisyon kararı veya tutanağın tebliğ edildiği dönemde gider yazılır (Madde 8).

Uygulamada nelere dikkat edilmelidir?

Belirlenen oranın aşılması hâlinde aşan kısım Tebliğin birinci bölümüne göre değerlenir (Madde 20). Belgelendirme usullerine uyulmaması, eksik veya yanlış bilgi verilmesi, yıllık raporun süresinde verilmemesi veya revize talebinin kabul edilmemesi oranın tek taraflı iptal edilmesine yol açabilir; iptal tarihinden sonra 278/A kapsamında değerleme yapılamaz (Madde 18). Değerleme hükümlerine uyulmazsa Vergi Usul Kanununun ilgili ceza hükümleri uygulanır (Madde 22). Mükellefler imhaya ilişkin tüm kayıt, belge ve evrakı muhafaza etmek ve istendiğinde ibraz etmek zorundadır (Madde 19).