Tekstil imhası ve kumaş geri dönüşümü

Tekstil imhası nedir?

Tekstil imhası, satışa uygun olmayan giysi, kumaş, ev tekstili ve aksesuar stoklarını kontrollü biçimde piyasadan çekip lisanslı bir tesiste yok etme ya da geri dönüşüme kazandırma işidir. Örneğin defolu, sezon sonu, modası geçmiş ve iade gelen ürünler bu kapsama girer; ayrıca marka logosu taşıdığı için ikinci el piyasaya çıkmaması gereken ürünler de buradadır. Scrap olarak tekstil imha sürecini Atık Yönetimi Yönetmeliği’ne uygun yürütürüz; üstelik ürünü teslim aldığımız andan imha tutanağına kadar her adımı belgeleriz.

Oysa kontrolsüz bir imha, yani ürünü sıradan bir atık gibi elden çıkarmak, iki risk doğurur. Birincisi, etiketli ürün piyasaya sızar ve taklit algısı oluşur. İkincisi, imhayı belgeleyemediğiniz için stoktan düşülen malın vergi karşılığını savunamazsınız. Bu riskin nasıl doğduğunu kontrolsüz imha yazımızda ayrıntılı anlattık.

Hangi tekstil ürünleri imha edilir?

Kısacası satışa çıkamayan her tekstil ürünü imha ya da geri dönüşüm kapsamına girer. En sık karşılaştığımız gruplar şunlardır:

• Defolu ve kalite kontrolden geçmeyen ürünler: üretim hatası taşıyan hazır giyim, ikinci kalite kumaş topları ve kesim artıkları.
• Sezon sonu ve modası geçmiş stoklar: koleksiyon yenilemesiyle satışı biten, ayrıca depo alanı tutan ürünler.
• Etiketli ve logolu ürünler: marka koruması gerektiren giysi ve aksesuarlar; örneğin kurumsal üniformalar.
• Kumaş ve elyaf stokları: sentetik ve doğal elyaf içeriğine göre ayırdığımız ve geri dönüşüme yönlendirdiğimiz malzeme.
• Ev tekstili: havlu, nevresim, perde gibi satılamayan ürün grupları.
• Hijyen riski taşıyan veya kontamine tekstiller: geri dönüşüme uygun olmayan, bu yüzden güvenli bertaraf gerektiren partiler.
• İade ve iptal olan ihracat partileri: yurt dışına giden ve geri dönen ya da alıcının reddettiği koleksiyonlar.

Tekstil imha yöntemleri

Yöntemi ürünün türüne ve geri kazanım potansiyeline göre seçeriz. Öncelikle malzemeyi ekonomiye geri kazandırmayı hedefleriz; ardından kazandıramadığımız kısmı çevreye zarar vermeden bertaraf ederiz.

Hangi partinin hangi yola gideceğine keşif ve tespit aşamasında ürün tipi, malzeme içeriği ve risk durumuna göre karar veririz. Sonuç olarak her kalem imha tutanağında ayrı ayrı yer alır.

Tekstil imhasının yasal dayanağı

Tekstil imhası iki mevzuat alanına birden dokunur: çevre ve vergi. Bu nedenle süreci iki tarafı birlikte gözeterek kurarız.

• Çevre tarafı: Atık Yönetimi Yönetmeliği, atığın üreticiden lisanslı tesise kadar izlenebilir biçimde taşınmasını ve bertarafını ister. Bu yüzden imha yalnızca Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı lisanslı tesislerde yapılır; ayrıca taşıma mühürlü araçlarla gerçekleşir.
• Vergi tarafı: Vergi Usul Kanunu’nun 278. maddesi, kıymeti önemli ölçüde düşen emtianın değerini Takdir Komisyonu kararına bağlar; 278/A maddesi ise imhası gereken mallar için ayrı bir yol açar. Dolayısıyla komisyon tespiti ve imha tutanağı, stok maliyetini gider yazmanın dayanağıdır.
• KDV tarafı: KDV Kanunu’nun 30/c maddesi zayi olan malın KDV’sini düzenler. Ancak imha edilen malda vergi idaresi ile Danıştay farklı görüştedir; bu yüzden hangi yolu seçeceğinize belgeler elinizdeyken mali müşavirinizle karar verin. Ayrıntı: imha edilen malın KDV’si.
• AB tarafı: 19 Temmuz 2026’dan itibaren AB, satılmayan giysi ve ayakkabının imhasını yasakladı (Ekotasarım Tüzüğü ESPR, madde 25). Yasak Türk tedarikçiyi çoğunlukla AB’deki alıcısı üzerinden etkiler; dolayısıyla iade gelen partilerde Türkiye’de belgeli imha ya da geri dönüşüm devreye girer. Ayrıntı: AB imha yasağı.

Tekstil imha tutanağı ve raporlama

İmha tutanağı, hangi ürünü, hangi miktarda, hangi tarihte ve hangi yöntemle imha ettiğimizi resmi olarak kayıt altına alan belgedir. Ancak Scrap’ta tutanak tek başına gelmez; aksine bir belge setinin parçasıdır:

• Takdir Komisyonu tespiti ve karar örneği,
• lisanslı tesisin imha ve geri kazanım kayıtları,
• her partinin fotoğraf ve video kaydı,
• süreç boyunca Online Takip Sistemi’nde izlediğiniz adımlar,
• ayrıca Sürdürülebilir Dönüşüm Raporu: geri kazanım ve karbon verisiyle ESG raporlamanıza doğrudan girdi olur.

Böylece bu set, hem vergi incelemesinde hem de marka denetimlerinde “ürün gerçekten imha edildi mi?” sorusuna tek dosyayla cevap verir.

Tekstil imhası mı, geri dönüşüm mü?

İkisi birbirinin alternatifi değil; aksine aynı sürecin iki çıkışıdır. Önce etiketli ürünü parçalayarak tanınmaz hâle getiririz, sonra elyaf içeriğine göre geri dönüşüme göndeririz. Böylece marka koruması ile çevresel kazanımı aynı anda sağlarız. Geri dönüşüme uygun olmayan kısmı ise enerji geri kazanımıyla bertaraf ederiz. Vergi tarafında sonuç değişmez; çünkü her iki çıkış da Takdir Komisyonu tespitine ve tutanağa bağlanır. Stok fazlası giysilerin başına ne geldiğini bu yazıda anlattık.

Scrap ile tekstil imhası nasıl ilerler?

Süreç talep formuyla başlar; önce ürünleri kumaş türü ve risk durumuna göre analiz eder, ardından teklifi sunarız. Resmi başvuruları ve Takdir Komisyonu tespitini biz yürütürüz. Sonra ürünleri mühürlü araçlarla lisanslı tesise taşırız; geri kazanılabilir malzemeyi ayırır, kalanı parçalayarak enerji geri kazanımıyla bertaraf ederiz. Tipik süre yaklaşık 21 iş günüdür. Sonuç olarak tutanağı, fotoğraf-video kaydını ve Sürdürülebilir Dönüşüm Raporu’nu teslim ederiz; üstelik her tekstil imha sürecinde bir fidan dikilir ve bir çocuk doğa eğitimiyle buluşur.