Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği

Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği, 25 Kasım 2006 tarihli ve 26357 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış ve 1 Ocak 2007'de yürürlüğe girmiştir (Madde 27). Metin dört kez değiştirilmiştir: 30 Mart 2010 (27537), 10 Kasım 2013 (28817), 11 Mart 2015 (29292) ve en son 13 Ağustos 2026 tarihli ve 33339 sayılı Resmî Gazete'de. Son değişiklik toplama yetkisi, yetkili toplayıcı ve çevrimiçi beyan gibi kavramları ve yükümlülükleri yeniden düzenlemiştir.

Yönetmelik hangi lastikleri kapsar ve temel yasaklar nelerdir?

Yönetmelik, bisiklet ve dolgu lastikleri hariç ömrünü tamamlamış tüm lastiklerin ayrı toplanması, taşınması, geçici depolanması, geri kazanımı, bertarafı, ithalatı, ihracatı ve transit geçişine ilişkin kuralları kapsar (Madde 2). ÖTL'lerin vadi veya çukurlarda dolgu malzemesi olarak kullanılması, katı atık depolama tesislerine kabulü, ısınmada kullanılması ve her ne amaçla olursa olsun yakılması yasaktır (Madde 5). Belediyeler ÖTL'leri katı atık depolama tesislerine kabul etmez (Madde 8); düzenli depolama yönetmeliği de kullanılmış lastiklerin depolama tesisine kabulünü yasaklar.

2026 değişikliğiyle toplama sistemi nasıl düzenlendi?

ÖTL'ler lastik üreticileri, yetkilendirilmiş kuruluşlar, çevre lisanslı ÖTL geri kazanım tesisleri ve ÖTL işleyen piroliz tesisleri tarafından toplanır. Toplama yapacak işletmeler Bakanlıktan ÖTL toplama yetkisi alır ve yetkili toplayıcılar topladıkları miktarı her yıl Mart ayı sonuna kadar Bakanlığa bildirir. Geri kazanım ve piroliz tesisleri ÖTL'leri yalnızca kendi tesislerinde işlemek üzere toplar ve yıllık topladıkları miktar tesisin yıllık işleme kapasitesini aşamaz (Madde 5). Yetkili taşıyıcılar yetkili toplayıcılarla sözleşme yapar (Madde 4, 12). Taşıma karayolu taşımacılığına uygun araçlarla yapılır, aracın kasası ağ veya brandayla kapatılır, kasanın iki yanında "Ömrünü Tamamlamış Lastik Taşıma Aracı" ibareli levha bulunur ve taşıma işlemlerinde Bakanlığın çevrimiçi programları kullanılır (Madde 14).

Üreticiler, kaplamacılar ve tesisler için hangi yükümlülükler var?

Lastik üreticileri, bir önceki yıl iç piyasaya sürdükleri lastik tonajına göre Bakanlığın belirleyeceği oranlarda ÖTL toplamak veya toplatmak, geri kazanım ya da bertarafını sağlatmak ve bunu belgelemekle yükümlüdür; kota müracaatı her yıl mart ayının son işgünü bitimine kadar yapılır (Madde 17-18). Üreticiler, Bakanlık koordinasyonunda kâr amacı gütmeyen bir yapı kurup yükümlülüklerini devredebilir. Kaplamacılar kaplanan ve kaplanamayan lastik kayıtlarını tutar ve her yıl şubat ayı sonuna kadar Bakanlığa bildirir (Madde 10). Geri kazanım tesisleri çevre lisansı alır, yetkili taşıyıcılar tarafından getirilmeyen ÖTL'yi kabul etmez ve aylık faaliyet raporu gönderir (Madde 11).

Geçici depolama ve biriktirme kuralları nelerdir?

Lastik tamirhaneleri, kaplamacılar, perakende satış noktaları ve oto sanayi gibi yerlerde ÖTL açık alanda biriktirilemez ve yetkili taşıyıcılara teslim edilene kadar en fazla altmış gün muhafaza edilebilir (Madde 5). Geçici depolama tesisi işletecek kişiler il müdürlüğünden izin almak zorundadır; bu yükümlülük, yukarıda sayılan işletmelerin kendi biriktirme yerleri için aranmaz (Madde 21). Depolama alanlarında zemin sızdırmazlığı, yangın tedbirleri, itfaiyeden yangın tedbirlerinin yeterli olduğuna dair belge, en az 1,5 m yüksekliğinde çevre, paratoner ve kantar gibi şartlar aranır; yığınların 300 metre yakınında açık ateş yakılamaz (Madde 16). Aksaklık halinde iki ile altı ay arasında düzeltme süresi verilir; giderilmezse izin iptal edilir (Madde 23).

İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?

ÖTL'lerin geri kazanımı esastır (Madde 5). Mekanik kırmayla granül kauçuk, çelik ve tekstil ayıran tesisler ile piroliz ve rejenere kauçuk tesisleri çevre lisansı almak zorundadır; ÖTL'lerin çarpma bariyeri, ses yalıtım duvarı veya iskele takozu olarak kullanımı için geri kazanım lisansı aranmaz. Enerji geri kazanımı amaçlı uygulamalarda Atıkların Yakılmasına İlişkin Yönetmelik esasları uygulanır (Madde 22). Tehlikeli madde veya atıkla kontamine olmuş lastikler çevre lisanslı veya çalışma onaylı tesislerde bertaraf edilir (Madde 24). Eski lastiğini değiştiren filo veya işletme, lastiği lastik satıcısına ya da yetkili taşıyıcıya bedelsiz teslim eder (Madde 5).

Uygulamada nelere dikkat edilmelidir?

Aykırılıkta Çevre Kanununun 15. maddesi, 20. maddesinin birinci fıkrasının (g), (r) ve (s) bentleri ve 23. maddesi uyarınca idari ve cezai yaptırımlar uygulanır (Madde 25). Çevresel zarardan lastik üreticileri, ÖTL üreticileri, taşıyıcılar, geçici depo işletmecileri ile geri kazanım ve bertarafçılar kusur aranmaksızın müteselsilen sorumludur (Madde 5). İşletmeler, lastiklerini yalnızca yetkili toplayıcı ve taşıyıcılara vermeli, 2026 değişikliğiyle gelen yetki ve çevrimiçi beyan şartlarını takip etmelidir.