Sıfır Atık Yönetmeliği

Sıfır Atık Yönetmeliği nedir ve ne amaçla çıkarıldı?

Sıfır Atık Yönetmeliği, 12 Temmuz 2019 tarihli ve 30829 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülür. Amacı, hammadde ve doğal kaynakların etkin yönetimi doğrultusunda sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasına, yaygınlaştırılmasına, izlenmesine ve belgelendirilmesine ilişkin genel ilke ve esasları belirlemektir (Madde 1). Yönetmelik, 9 Ekim 2021 tarihli ve 31623 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle güncellenmiştir.

Yönetmeliğe göre sıfır atık; atık oluşumunun önlenmesi veya azaltılması, yeniden kullanıma öncelik verilmesi, oluşan atıkların kaynağında ayrı biriktirilmesi ve geri dönüşüm ya da geri kazanım yoluyla bertarafa giden miktarın azaltılması yaklaşımıdır (Madde 4).

Sıfır Atık Yönetmeliği kimleri kapsar?

Yönetmelik; mahalli idareleri, EK-1 listesinde tanımlı diğer yerleri ve sistemi gönüllülük esasıyla kurmak isteyenleri kapsar (Madde 2). Temel seviyede belge sahibi olan il belediyeleri, nüfusu elli binin üzerindeki ilçe belediyeleri, organize sanayi bölgeleri, alışveriş merkezleri, havalimanları, limanlar, 250 oda ve üstü konaklama işletmeleri, zincir marketler ile üniversiteler ayrıca gümüş, altın veya platin belge almakla yükümlüdür (Madde 16).

300 ve üzeri konutlu siteler hariç diğer konutlar belediyenin sistemi içinde değerlendirilir ve ayrıca belge düzenlenmez. Sanayi işletmelerinin proses atıkları ise Bakanlık kriterleri belirleyene kadar belge kapsamında sayılmaz; evsel nitelikli atıklara benzeyenler bu istisnanın dışındadır (Madde 2).

Sıfır Atık Belgesi nasıl alınır ve ne kadar geçerlidir?

Sistemin kurulumunda izlenecek yol haritası Madde 13'te şu adımlarla tarif edilmiştir:

• Sorumlu kişi veya çalışma ekibinin belirlenmesi
• Atıkların kaynağı, türü, miktarı ve geçici depolama alanlarını içeren mevcut durum tespiti ile ihtiyaç analizi
• Eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları yapılarak uygulamaya geçilmesi
• Düzenli izleme, kayıt tutma ve iyileştirme

Başvuru Sıfır Atık Bilgi Sistemi üzerinden yapılır. İl müdürlüğü başvuruyu otuz takvim günü içinde değerlendirir; eksiklik bildirilirse tamamlama için de otuz takvim günü tanınır (Madde 17). Belge temel, gümüş, altın ve platin olmak üzere dört seviyede düzenlenir, beş yıl geçerlidir ve yenileme başvurusu süre dolmadan üç ay önce yapılır (Madde 15 ve 17). Sistemi kurmakla yükümlü olanlar ile gönüllü kuranlar, Bakanlıkça yetkilendirilmiş çevre danışmanlık firmalarından danışmanlık hizmeti alabilir (Madde 10).

Atıklar nasıl ayrı biriktirilir ve nereye teslim edilir?

Kâğıt, cam, metal ve plastik gibi geri kazanılabilir tehlikesiz atıklar diğer atıklardan ayrı biriktirilir. Birlikte biriktirmede ekipman rengi mavi, diğer atıklar için koyu gri olur; ayrı biriktirmede kâğıt için mavi, plastik için sarı, cam için yeşil, metal için açık gri, biyo-bozunur atıklar için kahverengi kullanılır (Madde 14).

Sıfır atık sistemi kapsamında biriktirilen atıklar, Bakanlıktan geçici faaliyet belgesi veya çevre lisansı almış atık işleme tesislerinde işlenir (Madde 5). Atık pil, bitkisel atık yağ, atık elektrikli ve elektronik eşya ile atık ilaç gibi atıklar toplama noktalarına, atık getirme merkezlerine veya işleme tesislerine teslim edilir. Tıbbi atıklar ile diğer tehlikeli atıkların yönetimi ise kendi mevzuatına göre yürütülür (Madde 14).

İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?

Belge sahibi kurumlar, ayrı biriktirdikleri atıkları belge almış mahalli idarenin toplama sistemine ya da lisanslı tesislere geri kazanım için vermek zorundadır (Madde 10). Bu nedenle imha veya geri dönüşüm hizmeti alırken tesisin geçici faaliyet belgesi ya da çevre lisansının bulunduğundan emin olmak, sistemin sürekliliği için temel koşuldur.

Sistem kapsamında toplanan atıklara ilişkin aylık bilgiler takip eden ayın on beşine kadar Sıfır Atık Bilgi Sistemi üzerinden bildirilir; bir önceki yılın verilerinin kontrolü her yıl Mart ayı sonuna kadar tamamlanır (Madde 10).

Yönetmeliğe uymayanlar ne ile karşılaşır?

Bilgi sistemi üzerindeki beyanları yapmayan veya denetimde sistemi uygulamadığı tespit edilen yerlere idari yaptırım uygulanır ve ardından doksan takvim günü iyileştirme süresi verilir; yeterli iyileştirme yapılmazsa belge iptal edilir (Madde 18). İl müdürlükleri belge sahibi yerleri, belge geçerlilik süresi içinde en az bir kez denetler (Madde 19). İdari yaptırımların dayanağı 2872 sayılı Çevre Kanunu, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ve ilgili diğer mevzuattır (Madde 21).