Kısaca: Gıda imhası, son tüketim tarihi geçen ürünü piyasadan ayırıp kayıtlı ve belgeli biçimde ortadan kaldırmanın yoludur. Türk Gıda Kodeksi, son tüketim tarihi geçmiş gıdayı güvenilir olmayan gıda sayar. 5996 sayılı Kanun ise bu gıdanın piyasaya arzını yasaklar. Bu yüzden ürünü ayırır, tutanakla sayar, lisanslı tesise teslim eder ve belgeleri saklarsınız.
Soğuk zincirde bir aksaklık oluyor. Bir partinin raf ömrü doluyor. Kampanyadan arta kalan fazla stok depoda bekliyor. Gıda sektöründe tarihi geçen ürün kaçınılmazdır. Ancak asıl soru, bu ürünle ne yapacağınızdır. Peki prosedür nedir, tutanağa ne yazarsınız, hangi kayıtları tutarsınız? Bu yazı gıda imhasını sırayla anlatıyor.
Son tüketim tarihi geçen gıdaya mevzuat ne diyor?
Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği iki tarihi ayırır. Örneğin mikrobiyolojik açıdan kolay bozulan gıdalarda son tüketim tarihi yer alır. Diğer gıdalarda ise tavsiye edilen tarih görünür. Son tüketim tarihi geçmiş gıdayı yönetmelik, 5996 sayılı Kanun’un 21 inci maddesinin birinci fıkrasındaki ölçütlere göre güvenilir olmayan gıda sayar (madde 27/1).
Kanun da bu gıdanın piyasaya arzını yasaklar (5996 sayılı Kanun madde 21/1-a). Bu yüzden denetimde sonuç ağırdır. Resmî kontrolde son tüketim tarihi geçmiş ürünün piyasada bulunduğunu ya da satışa veya tüketime sunulduğunu görürlerse yetkililer işyeri sahibine idari para cezası verir. Ayrıca ürüne el koyar ve mülkiyetini kamuya geçirirler (madde 41/1-d). Ceza tutarı her yıl değiştiği için burada yazmıyoruz.
Gıda imhası prosedürü nasıl işler?
Prosedür altı adımdan oluşur. Çünkü her adımın bir çıktısı vardır. Üstelik bu çıktı dosyanıza girer.
- Tespit ve ayırma: Öncelikle tarihi geçen ürünü satış stokundan ayırırsınız. Ardından ürünü ayrı bir alana alır ve “imha bekliyor” diye işaretlersiniz.
- Döküm: Sonrasında ürün adını, parti numarasını, son tüketim tarihini, miktarı ve depoyu listelersiniz. Çünkü kanun, gıda işletmecisinin ürünü takip edebileceği bir sistem kurmasını ister (madde 24/1).
- Tutanak: Daha sonra sayımı yapar ve tutanak düzenlersiniz. Tutanakta tarih, yer, ürün, parti, miktar, neden ve yöntem yer alır. Ayrıca tarafların imzasını ve fotoğrafları eklersiniz.
- Mühürlü taşıma: Ürün depodan mühürlü araçla çıkar; böylece yolda eksilme olmaz. Atık taşıma formu zorunlu olan atıklarda ulusal atık taşıma formunu kullanırsınız (Atık Yönetimi Yönetmeliği madde 9/1-h).
- Lisanslı tesise teslim: Ürünü izin ya da çevre lisansı almış tesise teslim edersiniz. Böylece tesis size tartım ve teslim belgesi verir.
- Belge ve saklama: Son olarak tutanağı, teslim belgesini, tartım fişini ve fotoğrafları dosyanıza koyarsınız.
Tutanak düzeninin kurumsal tarafını zayi mal ve imha süreci yazımızda anlattık. Geri dönüşüm seçeneklerini ise gıda sektöründe atık yönetimi yazımızda bulabilirsiniz.
Gıda imhasında hangi atık kuralları geçerlidir?
Ürün atık olduğunda ise Atık Yönetimi Yönetmeliği devreye girer. Bu nedenle yönetmelik atık üreticisine şunları yükler (madde 9/1):
- Öncelikle atığı ayrı toplamak ve geçici depolamak.
- Ardından atık için kayıt tutmak, uygun ambalajlama ve etiketleme yapmak.
- Daha sonra atığı izin ya da çevre lisansı almış tesise göndermek.
- Son olarak önceki yılın atık beyan formunu her yıl en geç Mart ayı sonuna kadar çevrimiçi doldurmak ve bir nüshasını beş yıl saklamak.
Bir de kapsam sınırı var. Yönetmelik bazı hayvansal yan ürünleri kapsamının dışında bırakır (madde 2/2-g). Bu yüzden et, süt ve yumurta gibi hayvansal kökenli gıdalarda ayrıca uzman görüşü almalısınız.
Gıda imhasında hangi kayıtları tutarsınız?
Gıda işletmecisi, faaliyetiyle ilgili istenen kayıtları güncel tutar ve Bakanlığa sunar (5996 sayılı Kanun madde 22/3). Ayrıca atık tarafında kayıtlar kronolojik olmalıdır. Kayıt atık türünü, atık kodunu, miktarı, kaynağı, gönderdiğiniz tesisi ve taşıma şeklini içerir. Dolayısıyla tesis ve üretici bu kayıtları en az beş yıl saklar (Atık Yönetimi Yönetmeliği madde 15).
Ancak tarih dolmadan önce bir uygunsuzluk fark ederseniz süreç değişir. Kanun, ürününün şartlara uymadığını düşünen işletmecinin ürünü toplamak için gerekli işlemleri derhal başlatmasını ve Bakanlığı bilgilendirmesini ister (madde 22/2). Bu durum, normal imha sürecinden ayrı bir toplama sürecidir.
Gıda imhasında vergi tarafı nedir?
Vergi Usul Kanunu’nun 278/A maddesi, son kullanma tarihinin geçmesi gibi nedenlerle imha etmeniz gereken emtiayı konu alır. Madde, süreklilik arz eden mükelleflerin başvurusu halinde belirlenen imha oranını aşmamak kaydıyla imha ettiğiniz emtianın emsal bedelini sıfır sayar. Ayrıca mükellef, imhaya ilişkin her türlü kayıt ve belgeyi saklar ve gerektiğinde ibraz eder.
Üstelik KDV tarafında vergi idaresi ile yargı farklı yorumluyor. Bu tartışmayı idare ile Danıştay arasındaki KDV ayrışması yazımızda anlattık. Sonuçta hangi yolu seçerseniz seçin, belgeli bir dosya gerekir. Bu yazı vergi sonucunu hesaplamaz; bu yüzden işlem yapmadan önce mali müşavirinizden görüş alın.
Scrap, gıda ve içecek imha hizmetinde bu altı adımı sizin adınıza yürütür. Böylece gıda imhası belgeleriyle birlikte dosyanıza teslim olur.
Sık sorulan sorular
Son tüketim tarihi geçen gıdayı indirimle satabilir miyim?
Hayır, satamazsınız. Gıda Etiketleme Yönetmeliği'nin 27 nci maddesi ve 5996 sayılı Kanun'un 21 inci maddesi birlikte bunu yasaklar. Bu yüzden tarihi geçen ürünü satış stokundan ayırın.
Son tüketim tarihi ile tavsiye edilen tüketim tarihi aynı mı?
Hayır, ikisi farklıdır. Mikrobiyolojik açıdan kolay bozulan gıdada son tüketim tarihi yer alır; diğer gıdalarda ise tavsiye edilen tarih görünür. Yönetmelik bu açık hükmü yalnız son tüketim tarihi için koyar. Bu yüzden tavsiye edilen tarihi geçen ürünü kalite ve gıda güvenliği ekibiniz değerlendirmelidir.
İmha tutanağında neler yer almalı?
Tarih, yer, ürün adı, parti numarası, miktar, imha nedeni ve yöntemi yer alır. Ayrıca tarafların imzasını ve fotoğrafları eklersiniz. Bu liste bizim önerdiğimiz asgari içeriktir; çünkü kurum içi tutanak düzeniniz ek alan isteyebilir.
Atık kayıtlarını ne kadar saklamalıyım?
Atık Yönetimi Yönetmeliği, kronolojik kayıtları en az beş yıl saklamanızı ister (madde 15). Ayrıca atık beyan formunun bir nüshasını da beş yıl saklarsınız (madde 9/1-ğ).
Kaynaklar
- Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Resmî Gazete, 26 Ocak 2017, sayı 29960 mükerrer), madde 27
- 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete, 13 Haziran 2010, sayı 27610), madde 21, 22, 24 ve 41
- Atık Yönetimi Yönetmeliği (Resmî Gazete, 2 Nisan 2015, sayı 29314), madde 2, 9 ve 15
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, madde 278/A
Yazı, yayımlandığı tarihteki mevzuatı esas alır. Genel bilgilendirme amacı taşır ve vergi danışmanlığının yerini tutmaz. Bu yüzden işlem yapmadan önce mali müşavirinizden görüş alın. Stoğunuz için süreci birlikte planlamak isterseniz talep formumuzu doldurabilirsiniz.
İmha Sürecinizi Planlayalım
Vergi avantajı takvimi ve imha süreciniz hakkında ücretsiz danışmanlık alın.
