Gıda Geri Çağırma Sonrası Toplatılan Ürün Nereye Gider?

Kısaca: Gıda geri çağırma, piyasadaki ürünü tüketiciden ve tedarik zincirinden toplamaktır. 5996 sayılı Kanun, ürünün şartlara uymadığını düşünen işletmecinin toplama işlemlerini derhal başlatmasını ve Bakanlığı bilgilendirmesini ister. Toplanan ürünün akıbeti ise tek bir cevaba bağlı değildir. Yetkililer sağlığı tehlikeye sokan gıdayı toplatır, mülkiyetini kamuya geçirir ve imha eder. Diğer ürünlerde ise Bakanlığın kararı ve atık kuralları belirleyicidir.

Bir partide yabancı madde çıkıyor. Üstelik ürün marketlerde, depolarda ve evlerde duruyor. Bunun üzerine işletme geri çağırma kararı alıyor. Peki toplanan ürün nereye gider, kim imha eder, hangi belgeyi saklarsınız? Bu yazı gıda geri çağırma sonrasındaki yolu sırayla anlatıyor.

Gıda geri çağırma ne zaman başlar?

Öncelikle kanun işletmeciye bir sorumluluk yükler. Ürettiği, işlediği, ithal ettiği ya da dağıttığı ürünün güvenlik şartlarına uymadığını değerlendiren veya buna dair makul gerekçesi olan işletmeci, ürünü toplamak için gerekli işlemleri derhal başlatır. Üstelik Bakanlığı da bilgilendirir. Bu görev, ürünün kendi kontrolünden çıktığı aşamadan başlar (madde 22).

Ayrıca işletmeci, toplama nedenini tüketiciye doğru ve etkin biçimde anlatır. Alınan tedbirler insan sağlığını korumaya yetmezse tüketiciyi ürünü iade etmeye çağırır (madde 22). Yani gıda geri çağırma, hem bir bildirim hem bir iade çağrısı sürecidir.

Bakanlık da harekete geçebilir. Gıda şartlara uysa bile güvenli olmadığına dair yeterli şüphe doğarsa Bakanlık ürünün piyasaya arzını kısıtlar ya da piyasadaki ürünü toplatır (madde 21). Bu durumda işletmeci Bakanlığın aldığı tedbirleri uygulamak zorundadır (madde 25).

Gıda geri çağırmada hangi ürünler toplanır?

Bu yüzden bir kutudaki sorun, bütün partiyi etkileyebilir. Çünkü bir seri, parti ya da sevkiyattaki aynı çeşidin bir bölümü güvenli çıkmazsa kanun geri kalana da bakar. Kapsamlı değerlendirme sonunda geri kalanın güvenli olduğunu ispat edemezseniz kanun tamamını güvenli saymaz (madde 21).

Bu yüzden izlenebilirlik önemlidir. Örneğin gıda işletmecisi, üretim, işleme ve dağıtımın her aşamasında ürünü takip edebileceği bir sistem kurar. Talep halinde bu bilgileri Bakanlığa sunar (madde 24). Parti numarasını depo ve dağıtım kayıtlarıyla eşleştirebilen işletme, geri çağırmayı hızlı bitirir.

Gıda geri çağırma sonrası toplanan ürün nereye gider?

Cevap ise ürünün durumuna göre değişir. Üç ana yol vardır:

• Sağlığı tehlikeye sokan gıda: Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokacak gıdaları yetkililer, masrafları sorumlusuna ait olmak üzere piyasadan toplatır. Gıdanın mülkiyeti kamuya geçer ve devlet onu imha eder. Kanun ayrıca bu gıdaları üreten, ithal eden ya da kendi adıyla piyasaya arz eden işletmecilere hapis ve adli para cezası öngörür (madde 40).
• İthalat sevkiyatı: İthalat yoluyla gelen ve kanuna uymayan sevkiyatta Bakanlık gıdayı alıkoyar. Ardından imhaya, özel işleme tabi tutmaya ya da geri göndermeye karar verebilir. Özel işleme, ürünü uygun hale getirmeyi ya da insan veya hayvan tüketimi dışında kullanmayı kapsar. Üstelik bu işlemlerin masrafını sevkiyattan sorumlu işletmeci öder (Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik madde 20 ila 23).
• Diğer toplanan ürünler: Ürün atık olunca Atık Yönetimi Yönetmeliği geçerlidir. Atık üreticisi atığı ayrı toplar, kayıt tutar ve izin ya da çevre lisansı almış tesise gönderir (madde 9).

Bir de kapsam sınırı var. Çünkü Atık Yönetimi Yönetmeliği bazı hayvansal yan ürünleri kapsamının dışında bırakır (madde 2). Bu yüzden et, süt ve yumurta gibi hayvansal kökenli gıdalarda ayrıca uzman görüşü almalısınız. Aynı şekilde, ürünü hayvan yemine ya da başka bir amaca yönlendirmeyi düşünüyorsanız önce yetkili birime sorun.

Gıda geri çağırma sonrası imha adım adım nasıl yürür?

Mevzuat bu adımların biçimini saymaz. Aşağıdaki sıra, kayıtlı ve belgeli bir imha için bizim önerdiğimiz düzendir:

1. Partiyi belirleyin: Öncelikle geri çağırma kararındaki parti ve seri numaralarını depo ve dağıtım kayıtlarıyla eşleştirirsiniz.
2. Geri gelen ürünü ayırın: Ardından toplanan ürünü satış stokundan ayrı, erişimi kısıtlı bir alanda tutar ve işaretlersiniz.
3. Sayın ve kaydedin: Daha sonra depodaki, dağıtıcıdaki ve geri dönen miktarı sayar, kayıtla karşılaştırırsınız.
4. Kararı bekleyin: Bakanlık ürünü alıkoyduysa ya da bir karar bekliyorsanız ürünü yerinden oynatmazsınız.
5. Mühürlü taşıyın: Ürün sayım tutanağıyla ve mühürlü araçla lisanslı tesise gider; böylece yolda eksilme olmaz.
6. Belgeleyin: Son olarak imha tutanağını, teslim belgesini, tartım fişini ve fotoğrafları dosyanıza koyarsınız.

Ürünün piyasaya geri dönmesi en büyük risktir. Dolayısıyla kontrolsüz imha tehlikelidir. Nitekim gıda geri çağırma sonrası belgesiz imha, ürünü karaborsaya taşıyabilir. Tarihi geçtiği için imha ettiğiniz gıdanın prosedürünü ise son tüketim tarihi geçen gıda imhası yazımızda anlattık. Ayrıca sektörün atık yönetimi tarafını gıda sektöründe atık yönetimi yazımızda bulabilirsiniz. Geri çağırmanın başka bir sektördeki işleyişi için de kozmetik geri çağırma yazımıza bakın.

Gıda geri çağırmada hangi kayıtları saklarsınız?

Öncelikle gıda işletmecisi, faaliyetiyle ilgili istenen kayıtları güncel tutar ve Bakanlığa sunar (madde 22). Atık tarafında kayıtlar kronolojik olmalıdır. Kayıt atık türünü, atık kodunu, miktarı, kaynağı, gönderdiğiniz tesisi ve taşıma şeklini içerir. Tesis ve üretici bu kayıtları en az beş yıl saklar (Atık Yönetimi Yönetmeliği madde 15). Son olarak önceki yılın atık beyan formunu her yıl en geç Mart ayı sonuna kadar çevrimiçi doldurursunuz (madde 9).

Gıda geri çağırmanın vergi tarafı nedir?

Toplanan ürünün maliyetini gider yazmak ve KDV’yi düzeltmek ayrı sorulardır. Çünkü cevap, malın zayi mi yoksa değeri düşmüş mü olduğuna göre değişir. Bu ayrımı zayi mal ile değeri düşen mal yazımızda, idare ile yargının KDV’deki ayrışmasını ise imha ettiğiniz malın KDV’si yazımızda anlattık. Bu yazı vergi sonucunu hesaplamaz; bu yüzden işlem yapmadan önce mali müşavirinizden görüş alın. Böylece Scrap, gıda ve içecek imha hizmetinde gıda geri çağırma sonrası toplanan ürünü sayar, imha eder ve belgeler.

Sık sorulan sorular

01

Geri çağırmayı Bakanlık mı başlatır, işletme mi?

İkisi de başlatabilir. İşletmeci ürünün şartlara uymadığını düşünürse toplama işlemlerini derhal başlatır ve Bakanlığı bilgilendirir (madde 22). Bakanlık ise yeterli şüphe doğunca ürünü toplatabilir (madde 21).

02

Toplatılan gıdanın masrafını kim öder?

Sağlığı tehlikeye sokan gıdada masraflar sorumlusuna aittir (madde 40). İthalat sevkiyatında alıkoyma, imha, özel işleme ve geri gönderme masraflarını sevkiyattan sorumlu işletmeci öder.

03

Tüketiciye bilgi vermem şart mı?

Evet. Ürünün toplanması gerektiğinde toplama nedenini tüketiciye doğru ve etkin biçimde anlatırsınız. Tedbirler yetmezse tüketiciyi ürünü iade etmeye çağırırsınız (madde 22).

04

Geri çağırılan ürünü indirimli satabilir miyim?

Hayır. Güvenilir olmayan gıda piyasaya arz edilemez (madde 21). Ürünü ayrı alanda tutun ve Bakanlığın kararına ya da belgeli imha sürecine göre elden çıkarın.

Kaynaklar

• 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete, 13 Haziran 2010, sayı 27610), madde 21, 22, 24, 25 ve 40
• Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik, madde 20 ila 23
• Atık Yönetimi Yönetmeliği (Resmî Gazete, 2 Nisan 2015, sayı 29314), madde 2, 9 ve 15

Yazı, yayımlandığı tarihteki mevzuatı esas alır. Genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki ya da vergi danışmanlığının yerini tutmaz. Bu yüzden somut bir geri çağırma kararından önce hukuk müşavirinizden ve mali müşavirinizden görüş alın. Süreci birlikte planlamak isterseniz talep formumuzu doldurabilirsiniz.