İmha Oranı Uygulanması Yol Haritası

Maliye Bakanlığı 496 sıra nolu tebliğle “İmha Oranı Uygulaması”nı duyurdu. Kısacası amacı açıktır: imha işlemi süreklilik gösteren mükellefin işini kolaylaştırmak. Bu yazı uygulamanın yol haritasını adım adım ele alır.

Öncelikle eski düzene bakalım. Mükellef imha için vergi dairesine başvururdu. Ardından Takdir Komisyonu yetkilileri imha edilecek ürünleri tespit ederdi. Sonrasında komisyon imha kararını düzenler ve mükellefe tebliğ ederdi. Böylece işlem tamamlanırdı. Yeni uygulamada ise durum değişir. İmha işlemi süreklilik gösteren mükellef imha oranını tercih ederse Takdir Komisyonuna gerek kalmaz.

İmha oranı uygulamasına kimler başvurabilir?

Uygulamanın üç şartı vardır. Nitekim üçünü birden taşıyan mükellef yararlanabilir.

• Öncelikle bilanço esasına göre defter tutmak gerekir.
• Ayrıca son hesap dönemi bilançosu bir büyüklük şartı taşır. Net satışlar ile aktif büyüklüğün aritmetik ortalaması 10.000.000-TL’nin üzerinde olmalıdır. Ya da öz sermaye büyüklüğü 5.000.000-TL’yi aşmalıdır.
• Son olarak imha işlemleri süreklilik göstermelidir. Şart, gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri için geçerlidir.

Hangi sektörler faydalanır?

Öncelikle kapsam yurt içinde satışa konu ürünlerle sınırlıdır. Ayrıca ürünün raf ömrü çok kısa olabilir. Ya da bozulma veya son kullanma tarihinin geçmesi nedeniyle iade gelebilir. Ayrıca insan ve çevre sağlığına zararlı olduğu için imhası mecburi olabilir. Bakanlık şu grupları uygun buldu:

• Her türlü et ve et ürünleri (kıyma, pastırma, sucuk, salam, sosis gibi).
• Her türlü süt ve süt ürünleri (peynir, yoğurt, ayran, kaymak, tereyağı gibi).
• Yumurta.
• Taze sebze ve meyve.
• Pasta, kek, börek, ekmek gibi her türlü unlu mamuller.
• İlgili Bakanlığın ruhsatlandırdığı veya ithaline izin verdiği her türlü ilaç ve benzeri emtia. Üstelik kapsam insan ve hayvan sağlığı için kullanılan ürünleri içerir.

Listenin dışında kalan şirketler de yol arayabilir. Öncelikle idareye başvurup ürünlerinin kapsama girip girmediğini sorabilirler. Buna karşılık ihracat tarafı kapsam dışıdır. Zira yurt dışına giden ürünün imhası da yurt dışında gerçekleşir. Bu nedenle imha oranı uygulaması o ürünleri kapsamaz.

Başvuruda hangi belgeler istenir?

Öncelikle başvuru Gelir İdaresi Başkanlığı’na gider. Forma şu ekleri koyarsınız:

• Yararlanmak istediğiniz ürün grupları ve bunlara ilişkin detaylı ürün listeleri.
• Son beş hesap dönemine ait yurt içi satışlar ve satıştan iadeler. Ayrıca bilgiyi miktar bazında ve her ürün için ayrı verirsiniz.
• Son beş hesap döneminde imha ettiğiniz emtianın miktarını ve türünü dönemler itibarıyla gösteren tablo.
• İmha işlemlerine ilişkin belgeler.
• Kendi bünyenizde imha veya atık bertaraf tesisiniz varsa lisans belgesinin noter onaylı örneği. Üstelik şart, ilgili mevzuat dahilinde yetki veya lisans sahibi mükellefler için geçerlidir.

Başvurudan sonra sıra Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı’na gelir. Ardından kurul dört başlığı birlikte inceler.

• Mükellefin geçmiş yıllardaki işlemleri.
• Fiili üretim aşamaları, satış, iade ve imha süreçleri.
• Sektördeki diğer mükelleflerin durumu.
• Yetkili idare, oda ve kuruluşların görüşleri ile uygun görülen diğer hususlar.

Kurul bu araştırmanın sonucunu bir rapora bağlar. Ayrıca rapor görüş ve öneriyi birlikte içerir. Ardından dosya idareye ulaşır. Komisyon raporu inceler ve her bir ürün için bir imha oranı belirler. Sonrasında bu oranı mükellefin kabulüne sunar. Ardından mükellef kabulünü yazılı olarak bildirir. Oran da kabul tarihinden itibaren yürürlüğe girer.

Sürenin kendisi de bellidir. Uygulama, kabul beyanının verildiği hesap dönemi ve onu izleyen 5 yıl boyunca geçerlidir. Yenileme talebini ise erken vermeniz gerekir. Talep, mevcut oranın geçerlilik süresi bitmeden en geç 9 ay önce idareye ulaşır. Dayanak bilgi ve belgeler de talebin ekinde gider.

İmha tutanağında nelere dikkat edilir?

Oranı kabul eden mükellef emtiayı buna göre değerler. Yani her bir ürün itibarıyla imha edilen emtianın emsal bedeli sıfır sayılır. Ardından tutanak düzenlersiniz. Nüsha sayısı imhayı nerede yaptığınıza bağlıdır.

İmhayı kendi işletmenizdeki atık işleme tesisinde yaparsanız en az iki nüsha tutanak düzenlersiniz. Ardından tutanağı yetkililer imzalar. Tutanakta şu bilgiler zorunludur: tarih, mükellefin ad-soyad veya unvanı, vergi dairesi, vergi kimlik numarası ve imha yeri. Ayrıca imhanın, tutanakta adı ve imzası bulunan yetkililerin gözetiminde gerçekleştiğine dair ibare de yer alır.

Tutanağın ekine bir icmal koyarsınız. Zira icmal, imhaya konu mallara ait iade faturalarını gösterir. İçinde faturayı düzenleyen mükellefin ad-soyad veya unvanı bulunur. Ayrıca fatura numarası, fatura tarihi, iade mal cinsi ve miktarı yer alır.

İmha sonrası atıkları başka bir atık işleme tesisine gönderebilirsiniz. O hâlde tutanağın ve icmalin bir örneğini sevk irsaliyesine eklersiniz. İmhayı yetkilendirilmiş bir atık imha tesisine yaptırırsanız kural biraz değişir. Bu kez tutanağı sevk aşamasında ve en az üç nüsha olarak düzenlersiniz. Tutanağı mükellef veya emtianın dağıtıcısı firmalar hazırlar. Son olarak tutanak ile icmalin birer nüshası yine sevk irsaliyesine eklenir.

İmha oranı aşılırsa ne olur?

İmha ettiğiniz ürünlerin maliyet değeri oranı aşabilir. O zaman aşan kısım eski yola döner. Öncelikle vergi dairesine başvurursunuz. Ardından Takdir Komisyonu yetkilileri imha edilecek ürünleri tespit eder. İmhadan sonra komisyon imha kararını düzenler ve size tebliğ eder. Böylece işlem tamamlanır.

Bildirim süresi nedir?

Öncelikle imha oranına sahip şirket her yıl bir rapor hazırlar. Raporun adı imha oranı yıllık takip raporudur. Ayrıca şirket raporu her bir ürün itibarıyla düzenler. Sonrasında bir dilekçe ekinde idareye verir. Süre de bellidir: ilgili yıla ait gelir ve kurumlar vergisi beyannamesinin verilme süresi.

İmha oranı hangi hâllerde iptal olur?

Dört durum uygulamayı sona erdirir.

• Öncelikle mükellef imha işlemine ilişkin belgelendirme prosedürlerine uymazsa.
• Mükellefin verdiği bilgi ve belgeler eksik, yanlış veya yanıltıcı çıkarsa. Kural hem başvuru anını hem sonraki aşamaları kapsar; imha oranı yıllık takip raporu da buna dâhildir.
• Ayrıca mükellef imha oranı yıllık takip raporunu süresinde vermezse.
• İdare imha oranlarının revizesini isterse ve mükellef bunu kabul etmezse.

Değerlendirme ve sonuç

Uygulamanın amacı kâğıt üstünde kolaylıktır. Oysa mükellef tarafında iş zorlaşır. Kısacası uygulama pratikte işletilebilir görünmüyor. Üç neden bunu doğurur.

• Öncelikle imha oranı her ürün türü için ayrı bir değer taşır.
• Ayrıca aldığınız oranı beş yıl boyunca kullanırsınız.
• Son olarak oranı aşan ürünlerde Vergi Dairesi uygulaması yine devam eder.

Konunun kanun ve tebliğ tarafını imha mevzuatları bölümümüzde bulabilirsiniz. Ayrıca VUK 278/A sayfamız maddenin kendisini açıklar. Süreci birlikte planlamak isterseniz talep formumuzu doldurun.

Bu makale Medikal News’te 19 Temmuz 2018 tarihinde yayımlandı. Yazı, yayımlandığı tarihteki mevzuata göredir; anlatılan oran ve düzenlemeler o tarihten sonra değişmiş olabilir.