Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK)

23 Haziran 2017 tarihli ve 30105 (mükerrer) sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK), insan sağlığı ve çevrenin yüksek düzeyde korunmasını sağlamak, rekabeti ve yeniliği artırmak üzere kimyasalların kaydı, değerlendirilmesi, izni ve kısıtlanmasına ilişkin idari ve teknik usul ve esasları düzenler (Madde 1). Yönetmelik Avrupa Birliğinin 1907/2006 sayılı REACH Tüzüğü dikkate alınarak hazırlanmıştır (Madde 65); Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülür ve 29 Kasım 2019 (30963) ile 23 Aralık 2023 (32408) tarihli Resmî Gazete’lerde değiştirilmiştir.

KKDİK kimleri ve hangi maddeleri kapsar?

Yönetmelik, maddelerin imalatını, piyasaya arzını veya maddenin kendi halinde, karışım içinde ya da eşya içinde kullanımını ve karışımların piyasaya arzını kapsar (Madde 2/1). Radyoaktif maddeler, kapsamdaki geçici depolama ve transit maddeler, izole olmayan ara maddeler, kimyasalların taşınması ile Atık Yönetimi Yönetmeliği ve Radyoaktif Atık Yönetimi Yönetmeliği kapsamındaki atıklar kapsam dışıdır (Madde 2/2). Yükümlüler imalatçılar, ithalatçılar ve alt kullanıcılardır; hepsi maddelerin insan sağlığını ve çevreyi olumsuz etkilemeden üretilmesini, piyasaya arzını ve kullanılmasını sağlamakla yükümlüdür (Madde 5).

Kayıt, güvenlik bilgi formu, izin ve kısıtlama nasıl işler?

Kayıt edilmesi gereken bir madde kayıt edilmedikçe imal edilemez veya piyasaya arz edilemez (Madde 6). Maddeyi yılda bir ton veya daha fazla imal eden ya da ithal eden, Bakanlığın Kimyasal Kayıt Sistemi üzerinden kayıt başvurusu yapar (Madde 7). Eşya üreticisi ve ithalatçısı, maddenin normal kullanımda salımı tasarlanıyorsa ve miktar yılda bir tonu aşıyorsa eşya içindeki madde için kayıt yaptırır; yüksek önem arz eden maddeler arasında tanımlanmış bir madde eşyada ağırlıkça yüzde 0,1’i aşıyorsa bildirim yapar (Madde 8).

Zararlı olarak sınıflandırılan madde ve karışımların tedarikçisi alıcıya güvenlik bilgi formu sağlar (Madde 27). Ek-14 kapsamındaki bir madde yalnızca izinle piyasaya arz edilebilir veya kullanılabilir (Madde 46); Ek-17’de kısıtlanan madde kısıtlama koşullarına aykırı imal edilemez, piyasaya arz edilemez veya kullanılamaz (Madde 57). Kayıt takvimi 23 Aralık 2023 değişikliğiyle aşamalandırılmıştır: kayıt yükümlülüğü tonaj ve zararlılık sınıfına göre 31 Aralık 2026, 31 Aralık 2028 ve 31 Aralık 2030 tarihlerine kadar uygulanır (Geçici Madde 2). Önceliklendirme ve değerlendirme (Madde 40-44) ile yüksek önem arz eden maddelerin belirlenmesine ilişkin maddelerin (Madde 47-49) 31 Aralık 2026’da, izin sürecine ilişkin maddelerin (Madde 45-46 ve 50-56) 31 Aralık 2028’de yürürlüğe girmesi öngörülmüştür (Madde 66).

KKDİK ile geri çağırma ve imha arasında nasıl bir bağ vardır?

KKDİK, ürün güvenliği mevzuatı gibi genel bir geri çağırma veya imha usulü kurmaz. Yönetmeliğin bu alandaki tek doğrudan hükmü, ürün ve süreç odaklı araştırma ve geliştirme muafiyetindedir: Bakanlık, muafiyet kapsamındaki maddenin yalnızca listelenmiş müşterilerin çalışanlarınca kullanılmasını sağlar ve muafiyet süresini takiben kalan miktarları bertaraf edilmek üzere geri toplatabilir (Madde 10/4). Muafiyet süresi beş yıldır; talep halinde en fazla beş yıl, belirli kullanımlarda on yıl uzatılabilir (Madde 10/1 ve 10/6).

Eşya içindeki maddeler için ise eşya üreticisi veya ithalatçısı, bertaraf dahil normal ve öngörülebilir kullanım koşullarında insanın veya çevrenin maruz kalmasını engelleyebiliyorsa bildirim yükümlülüğü uygulanmaz ve alıcıya gerekli talimatları verir (Madde 8/3).

Atık yönetimi KKDİK kapsamında mıdır?

Hayır. Kimyasal atıkların yönetimi Atık Yönetimi Yönetmeliği ve ilgili diğer atık mevzuatının konusudur; KKDİK atıkları kapsam dışında bırakır (Madde 2/2-d). Bu nedenle bir kimyasalın kısıtlanması veya izne bağlanması, mevcut stokların nasıl bertaraf edileceğini tek başına düzenlemez. Stokların akıbeti, maddenin atık sayılıp sayılmadığına göre atık mevzuatı çerçevesinde değerlendirilir.

Denetim ve yaptırımlar nelerdir?

İzin ve kısıtlama hükümlerine ilişkin denetimler 4703 sayılı Kanun, 6331 sayılı Kanun, 5442 sayılı Kanun ve 5996 sayılı Kanun çerçevesinde ilgili kurumlarca; diğer hükümlere ilişkin denetimler 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 4703 sayılı Kanun çerçevesinde Bakanlıkça yapılır (Madde 62). Aykırılık halinde 2872 sayılı Kanunun 12, 13 ve 20. maddeleri, 4703 sayılı Kanunun 11 ve 12. maddeleri, 5996 sayılı Kanunun 36 ila 42. maddeleri ile 5442 sayılı Kanunun 66. maddesi uyarınca idari ve cezai yaptırımlar uygulanır (Madde 63). 7223 sayılı Kanunun 25. maddesi uyarınca 4703 sayılı Kanuna yapılan atıflar 7223 sayılı Kanuna yapılmış sayılır.