Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu İle İlgili Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun

2690 sayılı Kanun, 9 Temmuz 1982’de kabul edilmiş ve 13 Temmuz 1982 tarihli ve 17753 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kanun ilk hâliyle Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun kuruluş, görev ve organlarını düzenliyordu. Bugünkü adı “Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu İle İlgili Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun”dur. Metnin ilk 14 maddesi ile bazı diğer hükümleri 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 119. maddesiyle mülga edilmiş, sonraki yıllarda Kanun 7524 sayılı (2024) ve 7549 sayılı (2025) kanunlarla yeniden düzenlenmiştir.

Kanunun bugünkü kapsamı nedir?

Bugünkü metin, Kurumun görev ve yetkilerini sayan bir kuruluş kanunu değildir. Daha çok Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumunun (TENMAK) gelirlerini, muafiyetlerini, fikrî ve sınai mülkiyet haklarını, mal varlığının statüsünü ve bazı personel ve ödeme kurallarını düzenler. Madde 1 ile 13 ve birçok ek madde 2018’de mülga edilmiştir; Anayasa Mahkemesinin 7 Aralık 2023 tarihli ve E: 2021/125, K: 2023/213 sayılı kararı da Kanunun bazı hükümlerine ilişkin iptal içerir. Bu nedenle güncel durum mevzuat.gov.tr’deki işlenmiş metinden izlenmelidir.

Kurumun gelirleri ve muafiyetleri nelerdir?

Madde 14 Kurumun gelirlerini sayar: genel bütçeden Hazine yardımları, faaliyet gelirleri, yayın gelirleri, Kuruma ait taşınır ve taşınmazların gelirleri, aktarılan gelirler, radyoaktif atık yönetimi için Kuruma ödenen bedeller, fikrî ve sınai mülkiyet haklarından elde edilen gelirler, bağış ve vasiyetler ile diğer gelirler. Hesap yılı sonuna kadar harcanmayan gelirler bir sonraki yıla aktarılır.

Madde 15 ise Kurumu belirli vergi, harç, fon ve ücretlerden muaf tutar. Bunlar arasında araştırma ve geliştirme için ithal edilen makine, cihaz, kimyasal ve malzemelerin gümrük vergisi ve buna bağlı yükümlülükleri, yargı harçları, bina ve arazi vergisi ve Kuruma yapılan bağışlar bulunur. Kurum yapacağı araştırma ve incelemeler için herhangi bir ilmühaber, ruhsatname veya imtiyaz almak zorunda değildir.

Fikrî mülkiyet, mal varlığı ve personele ilişkin hükümler neler getirir?

Ek Madde 2 uyarınca Kurum projelerinde ortaya çıkan eser, buluş, endüstriyel tasarım, faydalı model ve teknik bilgi üzerindeki haklar Kuruma aittir. Bu ürünlerin ekonomik olarak değerlendirilmesinden elde edilen gelirin en fazla yüzde ellisi, yönetmelikle belirlenen usule göre ürünü geliştirenlere verilebilir. Ek Madde 3 Kurumun mal ve varlıklarının Devlet malı sayıldığını, haczedilemeyeceğini ve rehnedilemeyeceğini belirtir.

Ek Madde 4, geçici olarak görevlendirilen bazı personel ve öğretim üyelerine ödenecek ilave ücretin asgari ücretin üç katını aşamayacağını, proje teşvik ikramiyesinin net asgari ücretin dört katını geçemeyeceğini ve bu ikramiyenin yılda en fazla üç defa ödenebileceğini öngörür; ayrıca Kurum yönetmeliğine göre ödül ve burs verilebilir. Ek Madde 6, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı adına 1416 sayılı Kanun kapsamında yurt dışına gönderilenlerin dönüşte uzman yardımcısı veya uzman kadrolarına atanmasını düzenler.

İmha, atık ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?

Kanunun imha ve geri dönüşümle doğrudan bağı sınırlıdır. Çevre ve atık yönetiminin genel çerçevesi 2872 sayılı Çevre Kanunu’nda yer alır. 2690 sayılı Kanunda atıkla ilgili tek açık hüküm, radyoaktif atık yönetimi için Kuruma ödenen bedellerin Madde 14’te Kurumun gelirleri arasında sayılmasıdır.

Nükleer ve radyoaktif madde içeren atıkların yönetimi bu sayfada anlatılmaz; bu konuda geçerli düzenlemeler için Kurumun ve ilgili bakanlığın yayımladığı mevzuata bakılmalıdır.

Uygulamada nelere dikkat edilmelidir?

Kanun adı ve içeriği zaman içinde değiştiğinden, “Atom Enerjisi Kurumu Kanunu” olarak anılan metinle bugünkü TENMAK düzenlemesi karıştırılmamalıdır. Kurumla sözleşme yapan veya proje yürüten kişi ve kuruluşlar fikrî mülkiyet haklarının sözleşmeyle düzenlendiğini (Ek Madde 2) ve Kurum mal varlığına karşı icra yoluna gidilemeyeceğini (Ek Madde 3) dikkate almalıdır.