Kısaca: Sahte kozmetik imhası, marka hakkını ihlal eden taklit ürünün kayıtlı biçimde ortadan kaldırılmasıdır. Sınai Mülkiyet Kanunu’na göre marka sahibi mahkemeden elkoyma ve imha isteyebilir. Ayrıca ceza soruşturmasında elkonan çok miktarda ürün için hızlı imha prosedürü işler; bu prosedürde imhaya hâkim ya da mahkeme karar verir. Marka sahibi ise şikâyet eder, delili toplar ve süreci izler.
Bir depoda markanızın etiketini taşıyan yüzlerce sahte krem çıkıyor. Üstelik ürünler gerçeğine benziyor ama içeriğini bilen yok. Peki sahte kozmetik imhasına kim karar verir, siz ne yaparsınız? Bu yazı sahte kozmetik imhasında marka sahibinin yolunu anlatıyor.
Sahte kozmetik ne zaman marka hakkını ihlal eder?
Sınai Mülkiyet Kanunu, marka hakkına tecavüz oluşturan fiilleri tek tek sayar (madde 29). Örneğin marka sahibinin izni olmadan markayı kullanmak bunlardan biridir. Ayrıca markayı ya da ayırt edilemeyecek kadar benzerini kullanarak taklit etmek de öyledir.
Üstelik zincirin sonundaki kişi de sorumlu olabilir. Markanın taklit olduğunu bilen ya da bilmesi gereken kişi bu ürünleri satarsa, dağıtırsa ya da ticari amaçla elinde bulundurursa tecavüz etmiş olur. İthal ya da ihraç etmek de aynı sonucu doğurur (madde 29).
Kanun bu fiilleri ayrıca suç sayar. İktibas ya da iltibas yoluyla başkasının markasına tecavüz ederek mal üreten, satan, ithal eden, bulunduran ya da depolayan kişi hapis ve adli para cezasıyla karşılaşır (madde 30). Ancak iki şart önemlidir. Cezaya hükmedilmesi için marka Türkiye’de tescilli olmalıdır. Ayrıca soruşturma ve kovuşturma şikâyete bağlıdır (madde 30).
Sahte kozmetik imhasına kim karar verir?
Önce hukuk yoluna bakalım. Marka sahibi sahte kozmetik imhası için iki yoldan yararlanır:
- Hukuk yolu: Marka hakkı tecavüze uğrayan sahip, mahkemeden tecavüz oluşturan ürünlere elkonulmasını isteyebilir. Ayrıca masrafları tecavüz edene ait olmak üzere ürünlerin şeklinin değiştirilmesini, üzerlerindeki markaların silinmesini ya da tecavüzü önlemek için kaçınılmaz ise imhasını talep edebilir (madde 149).
- İhtiyati tedbir: Dava açma hakkı olan kişi, tecavüz ettiğini ispat ederek ihtiyati tedbir isteyebilir. Tedbir, tecavüze konu ürünlere bulundukları her yerde elkonulmasını ve saklanmasını kapsar. Gümrük, serbest liman ve bölge gibi alanlar da bu kapsama girer (madde 159).
Ceza yolunda ise suça konu ürüne elkonabilir. Hızlı imhada hâkim ya da mahkeme imhaya karar verir. Bu yüzden elkonan ürünü kendi kararınızla imha etmeyin.
Sahte kozmetik imhasında hızlı imha prosedürü nasıl işler?
Bazen elkonan ürün emanet bürosuna sığmaz. Bu yüzden kanun hızlı imha prosedürü koyar (madde 163):
- Numune: Önce Cumhuriyet savcısının talimatıyla yetkililer yeterli numune toplar. Ardından miktar, cins ve ebat gibi bilgileri içeren bir tutanak savcılığa gider.
- Muhafaza: Böylece geri kalan ürün mahallin maliye teşkilatına gider.
- Bilirkişi: Ürün zarar görme ya da değer kaybetme tehlikesi taşıyorsa veya muhafazası ciddi külfet doğuruyorsa bir bilirkişi ürünü inceler.
- Karar: Daha sonra soruşturmada savcının talebiyle hâkim, kovuşturmada ise mahkeme imhaya karar verir.
- İmha: Son olarak savcının başkanlığında maliye teşkilatının kurduğu üç kişilik komisyon ürünü imha eder ve tutanak düzenler.
Bu adımlar yetkililere aittir. Dolayısıyla marka sahibi olarak imha sürecini kendi eliyle yürütmezsiniz.
Marka sahibi sahte kozmetik imhasında ne yapar?
Marka sahibinin rolü hukuki olmaktan çok koordinasyondur. Aşağıdaki sıra, bizim önerdiğimiz pratik düzendir:
- Tescili doğrulayın: Öncelikle markanızın Türkiye’de tescilli olduğunu belgelersiniz. Çünkü cezaya hükmedilmesi buna bağlıdır.
- Şikâyet edin: Ardından yetkili makama şikâyette bulunursunuz. Soruşturma şikâyete bağlıdır.
- Delili toplayın: Örneğin satış yeri, fotoğraf, parti ve etiket bilgilerini kayda alırsınız.
- Tedbir isteyin: Gerekirse mahkemeden ihtiyati tedbir istersiniz.
- Süreci izleyin: Son olarak elkoyma ve imha kararlarını takip eder, tutanakları dosyanıza alırsınız.
- Kendi stokunuzu ayrı tutun: Kendi hatalı ya da eskiyen ürününüzü ise belgeli imha yoluyla ayrıca ortadan kaldırırsınız.
Ayrıca kendi stokunuzdaki sızma riskini piyasaya sızma yazımızda, logolu ambalajı ise etiket ve logolu ambalaj imhası yazımızda anlattık. Sahte kozmetiğin sağlık boyutunu sahte kozmetik ürünlerde kanser riski haberinde bulabilirsiniz.
TİTCK sahte kozmetik için ne zaman devreye girer?
Marka hakkı bir yoldur, ürün güvenliği ise ayrı bir yoldur. Bu yüzden iki yolu birbirinden ayırın. Ürün Kozmetik Ürünler Yönetmeliği’ne uymuyorsa ya da insan sağlığına ciddi risk taşıyorsa Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) da devreye girer. Kurum dağıtıcılardan çekme, geri çağırma ya da imha ister (madde 29). Ürün acil müdahale gerektiren ciddi risk taşıyorsa ya da işletmeci süresinde önlem almazsa Kurum ürünü yasaklar, çeker veya geri çağırır. Ürünü güvenli hale getirmek imkânsızsa kısmen ya da tamamen imha eder; masrafı iktisadi işletmeci öder (madde 31).
Böylece ürün güvenliği tarafı ayrı yürür. Geri çağırma tarafını kozmetik ürün imhası yazımızda ele aldık. Scrap, kendi stokunuz için kozmetik imha hizmetinde toplama, sayım, imha ve belgelemeyi yürütür. Sahte ürünün resmî imhasını ise mahkeme ve savcılık yürütür.
Sık sorulan sorular
Sahte kozmetik için şikâyet etmek zorunlu mu?
Marka hakkına tecavüz suçlarının soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır (madde 30). Bu yüzden suçu öğrenince yetkili makama şikâyet edin ve delilleri saklayın.
Markam Türkiye'de tescilli değilse ne olur?
Cezaya hükmedilebilmesi için markanın Türkiye'de tescilli olması gerekir (madde 30). Tescilsiz marka için izlenecek yolu marka vekilinizle birlikte değerlendirin.
Hızlı imha prosedürü ne zaman devreye girer?
Elkonan ürün sayısı, ebadı ya da niteliği yüzünden emanet bürosunda saklanamıyorsa devreye girer. Savcı numune aldırır, ürün maliye teşkilatına gider ve imhaya hâkim ya da mahkeme karar verir (madde 163).
Elkonan sahte ürünü kendim imha edebilir miyim?
Hayır, kendi kararınızla imha etmeyin. Hızlı imhada karar hâkim ya da mahkemeden çıkar ve imha, savcının başkanlığındaki üç kişilik komisyon önünde yapılır (madde 163).
Kaynaklar
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (Resmî Gazete, 10 Ocak 2017, sayı 29944), madde 29, 30, 149, 159 ve 163
- Kozmetik Ürünler Yönetmeliği (Resmî Gazete, 8 Mayıs 2023, sayı 32184 mükerrer), madde 29 ve 31
Yazı, yayımlandığı tarihteki mevzuatı esas alır. Genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki danışmanlığın yerini tutmaz. Bu yüzden somut bir sahtecilik olayında marka vekilinizden ve hukuk müşavirinizden görüş alın. Kendi stoğunuz için süreci birlikte planlamak isterseniz talep formumuzu doldurabilirsiniz.
İmha Sürecinizi Planlayalım
Vergi avantajı takvimi ve imha süreciniz hakkında ücretsiz danışmanlık alın.
