İmha Sözlüğü
Sıfır Atık
Atığın kaynağında azaltılıp ayrıştırıldığı, geri kazanımın esas alındığı yönetim sistemi ve Çevre Bakanlığı belgelendirmesi.
Yaklaşım neyi değiştiriyor?
Klasik atık yönetimi soruyu sona bırakır: bu atığı nereye göndereceğiz? Sıfır atık ise soruyu başa alır: bu atık hiç oluşmasa olur muydu? Dolayısıyla öncelik sırası nettir. İlk olarak atığı kaynağında azaltırsınız. Sonra kalan atığı türüne göre ayrıştırırsınız. Ardından geri kazanım devreye girer. Bertaraf ise ancak diğer yollar tükendiğinde gelir. Kısacası bertaraf bir başlangıç değil, son çaredir.
Belge tarafı nasıl işliyor?
Sistem yalnız bir ilke değil, belge isteyen bir düzendir. Kurumlar sıfır atık yönetim sistemini kurar, ayrıştırma altyapısını oluşturur ve verilerini kaydeder. Ardından kurum bu düzeni belgelendirir; belge de kademelidir. Öte yandan belgeyi bir kere alıp rafa kaldıramazsınız. Çünkü sistemi sürdürmeniz ve düzenli raporlamanız gerekir. Çerçeve Sıfır Atık Yönetmeliği‘nde, genel dayanak ise 2872 sayılı Çevre Kanunu‘nda yer alır.
İmha süreçleriyle çelişir mi?
İlk bakışta çelişki gibi durur; oysa değildir. Çünkü bazı ürünler satılamaz hale geldiğinde geri dönüşü olmayan bir noktadadır. Örneğin raf ömrü dolmuş bir gıda ya da mevzuata aykırı hale gelmiş bir kozmetik ürün piyasaya geri dönemez. Bu durumda doğru soru şudur: bu üründen ne kadarı malzeme olarak geri kazanılabilir? Ambalajı ayrıştırılabilir, metal bileşeni geri kazanılabilir, enerji değeri değerlendirilebilir. Yani imha ile sıfır atık aynı zincirin iki halkasıdır.
Scrap’ın buradaki rolü
Scrap imhayı bir yok etme işi olarak değil, ayrıştırma ve geri kazanım süreci olarak kurgular. Her partiyi önce malzeme gruplarına ayırırız. Sonra geri kazanılabilir kısmı ilgili tesise yönlendiririz. Geriye kalan asgari kısmı ise usulüne uygun bertaraf ederiz. Böylece hem yükümlülüğünüzü karşılarsınız hem geri kazanım oranınız yükselir. Ambalaj tarafındaki karşılığı için ambalaj imha sayfasına bakabilirsiniz; ambalaj aynı zamanda GEKAP kapsamındadır.
Sistemin asıl zorluğu altyapıda değil veridedir. Çünkü hangi türde ne kadar atık topladığınızı göstermek gerekir. Bu veri ise sahadaki ayrıştırma disiplininden gelir. Ayrıştırma karışırsa rapor da anlamını yitirir. Öte yandan doğru tutulan veri yalnız belgeyi beslemez; satın alma ve ambalaj kararlarını da yönlendirir. Örneğin hangi ambalajın ne kadar atık ürettiğini gördüğünüzde tasarımı değiştirmek mümkün hale gelir. Böylece sıfır atık bir uyum kaleminden maliyet kalemine dönüşür.
Kurumunuzun sıfır atık düzeni imha süreçleriyle uyumlu mu, emin değil misiniz? Bu durumda talep formu üzerinden uzmanlarımıza danışabilirsiniz.