Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği

Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği neyi düzenler?

Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 25 Ocak 2017 tarihli ve 29959 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Sağlık kuruluşlarının faaliyetleri sonucu oluşan tıbbi atıkların kaynağında ayrı toplanmasını, kuruluş içinde taşınmasını, geçici depolanmasını, işleme tesisine taşınmasını ve bertarafını düzenler (Madde 1 ve 2). Yönetmelik, 18 Ağustos 2022 tarihli ve 31927 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle güncellenmiştir ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülür.

Yönetmelikte tıbbi atık; enfeksiyon yapıcı atıklar, patolojik atıklar ve kesici-delici atıklar olarak tanımlanır (Madde 4).

Tıbbi atık yönetiminde kimlerin yükümlülüğü vardır?

Sağlık kuruluşları atığı kaynağında ayrı toplamak, tıbbi atık yönetim planı hazırlayıp her yıl güncellemek ve toplama, taşıma ve bertaraf için ilgili belediyeyle protokol yapmakla yükümlüdür (Madde 9 ve 22). Atık beyan formu her yıl Ocak ayından başlayarak en geç Mart ayı sonuna kadar çevrimiçi doldurulur ve bir nüshası beş yıl saklanır (Madde 9).

Belediyeler tıbbi atık yönetim planını hazırlar, atığı geçici depolardan alıp işleme tesisine taşır ya da taşıttırır ve tesislerin çevre lisansını alır veya aldırır (Madde 8). Sağlık kuruluşları münferit tıbbi atık işleme tesisi kuramaz ve işletemez; tıbbi atıklar ara depolama tesislerine de gönderilemez (Madde 5).

Tıbbi atık nasıl ayrılır ve geçici depolanır?

Tıbbi atıklar kaynağında diğer atıklarla karıştırılmadan ayrı biriktirilir (Madde 10). Temel kurallar şöyledir:

• Enfeksiyon yapıcı atıklar kırmızı tıbbi atık torbalarında toplanır; torbalar en fazla dörtte üç oranında doldurulur, sıkıştırılamaz ve geri kazanılamaz.
• Kesici-delici atıklar delinmeye dayanıklı, açılması mümkün olmayan özel kaplarda toplanır.
• Patolojik atıklar diğer tıbbi atıklardan ayrı, delinmeye ve sızdırmaya dayanıklı özel kaplarda toplanır.
• Geçici depolamada bekleme süresi 48 saati geçemez; depo sıcaklığı +4 °C ve kapasite uygunsa bir haftaya uzatılabilir (Madde 12).

Günlük 50 kilogramdan fazla tıbbi atık üreten kuruluşlar geçici depo tesis eder; 50 kilograma kadar üretenler geçici konteyner bulundurur; günlük 1 kilograma kadar üretenler atığı tıbbi atık toplama aracına verir (Madde 9).

Tıbbi atık nasıl taşınır ve işlenir?

Tıbbi atıklar lisanslı taşıma araçlarıyla ve Bakanlığın çevrimiçi sistemi kullanılarak teslim edilir. Günlük 1 kilograma kadar üreten kuruluşlar ise tıbbi atık alındı belgesi veya makbuzu kullanır; bu belgeler en az üç yıl saklanır (Madde 5, 15 ve 28). Taşıma sırasında aktarma istasyonları kullanılmaz ve atık işleme tesisine girişte radyasyon panelinden geçirilir (Madde 15 ve 16).

İşleme iki yöntemle yapılır: sterilizasyon ya da yakma. Enfeksiyon yapıcı ve kesici-delici atıklar sterilize edilerek zararsız hale getirilebilir; her yükte kimyasal, haftada en az bir kez biyolojik indikatör kullanılır (Madde 17 ve 18). Herhangi bir kimyasalla muamele görmüş patolojik atıkların yakılarak bertarafı zorunludur (Madde 20). Tıbbi atık işleme tesisi işletmek isteyenler Bakanlıktan çevre lisansı almak zorundadır (Madde 21).

İmha ve geri dönüşüm açısından ne anlama gelir?

Tıbbi atık geri dönüşüm değil, kontrollü imha konusudur: tıbbi atık torbaları ve kesici-delici atık kapları hiçbir şekilde geri kazanılamaz ve yeniden kullanılamaz (Madde 10). Atığın sterilizasyon veya yakma ile işlenmesi ancak lisanslı tesiste yapılabilir; bu nedenle imha hizmeti alan kuruluşun lisans, taşıma ve belge zincirini birlikte doğrulaması gerekir.

Tıbbi atık yönetiminde görevlendirilen tüm personelin ilgili alanda MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi bulunması zorunludur (Madde 5). Toplama, taşıma, sterilizasyon ve bertaraf masraflarını sağlık kuruluşu karşılar; ücret, atığın oluştuğu ilin mahalli çevre kurulunca belirlenir (Madde 5 ve 24).

Yönetmeliğe aykırılıkta hangi yaptırımlar uygulanır?

Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında Kanunda öngörülen yaptırımlar uygulanır (Madde 29). Ayrıca tıbbi atığın toplanması, taşınması, geçici depolanması ve bertarafı faaliyetinde bulunanlar, atığın neden olduğu çevresel zararlardan müteselsilen sorumludur; bu sorumluluk genel hükümlere göre tazminat sorumluluğunu da saklı tutar (Madde 5).