Kısaca: Zayi olan malın KDV’sini kural olarak indiremezsiniz. Eğer önceden indirdiyseniz, zayi dönemindeki beyannameye geri eklersiniz. Ancak deprem, sel ve Bakanlığın mücbir sebep ilan ettiği yangın bu kuralın dışında kalır. Demirbaşta ise yalnız kullanmadığınız süreye düşen payı düzeltirsiniz.
Depoda çürüyen bir parti, çalınan bir palet ya da su basan bir raf. Hepsi aynı soruyu doğurur: bu malın alışında ödediğimiz KDV ne olacak? Ne var ki cevap tek cümlelik değil. Çünkü malın türü, kaybın nedeni ve belgeleriniz sonucu değiştirir. Bu rehber kararı beş soruya indiriyor.
Zayi olan mal ne demek?
KDV Kanunu “zayi olma” kavramını tanımlamaz. Bu yüzden uygulama kelimenin sözlük anlamından yola çıkar. Zayi olan mal, işletmenin varlığından kalıcı olarak çıkan maldır. Örneğin yanan, çürüyen, çalınan ya da selin sürüklediği mal bu gruba girer. Ayrıntılı tanımı zayi mal sözlük maddemizde bulabilirsiniz.
Buradaki kilit ölçüt, malın fiziken var olup olmadığıdır. Yani mal hâlâ duruyor ama değeri düştüyse bu durum zayi sayılmaz. Bunun adı değer düşüklüğüdür ve KDV indiriminiz yerinde kalır. İki durumu ayırmak için zayi mal ile değeri düşen mal ayrımı yazımıza bakabilirsiniz.
Kanun zayi olan malın KDV’si için ne diyor?
Kural KDV Kanunu’nun 30/c maddesinde yer alır. Madde, zayi olan mallara ait KDV’nin indirimini yasaklar. Ancak üç durumu bu yasağın dışında tutar:
- deprem sonucu kaybolan mallar,
- sel felaketi sonucu kaybolan mallar,
- Bakanlığın yangın sebebiyle mücbir sebep ilan ettiği yerlerde yangında kaybolan mallar.
Liste sınırlıdır. Dolayısıyla hırsızlık, sıradan bir işyeri yangını, trafik kazası ya da çürüme bu listeye girmez. Bu hallerde KDV’yi düzeltmeniz gerekir. Özellikle yangında ayrıntı önemlidir. Eğer Bakanlık o yer için mücbir sebep ilan etmediyse, istisna işlemez. Afet hallerini deprem, sel ve yangında zayi olan mallar yazımız ayrıca anlatıyor.
KDV’yi nasıl düzeltirsiniz?
Düzeltmeyi zayi olmanın gerçekleştiği dönemde yaparsınız. Önceden indirdiğiniz KDV’yi o dönemin 1 No.lu KDV Beyannamesine yazarsınız. 2026/Mart döneminden bu yana tutarı Matrah bölümündeki Diğer İşlemler tablosuna, 507 kodlu “Zayi Olan Mallara Ait Daha Önce İndirim Konusu Yapılan KDV” satırıyla girersiniz. Önceki beyanname düzeninde bu satırın adı “İlave Edilecek KDV”dir. Böylece indirimi geri alırsınız. Bu yüzden tarihi doğru tespit etmek önemlidir. Aksi halde geç kalan bir düzeltme, incelemede gecikme faizi ve ceza riski doğurabilir.
Karar için hangi beş soruyu sormalısınız?
Aşağıdaki sıra, tek bir olayı doğru kurala bağlamanıza yardım eder. Öncelikle soruları sırayla cevaplayın.
- Mal fiziken yok mu, yoksa değeri mi düştü? Eğer mal duruyorsa zayi değildir. Bu durumda değer düşüklüğü yolunu kullanırsınız ve indirim yerinde kalır.
- Kayıp normal fire içinde mi? Kabul gören fire oranı içindeki kayıp zayi sayılmaz. Oranı aşan kısım için ise fire oranı yazımıza bakın.
- Olay üç istisnadan biri mi? Deprem, sel ya da ilanlı yangın ise düzeltme gerekmez. Aksi halde düzeltme yaparsınız.
- Mal ticari mal mı, demirbaş mı? Ticari malda KDV’nin tamamını düzeltirsiniz. Oysa demirbaşta hesap orantılıdır; ayrıntısı aşağıda.
- Mal imhaya mı gitti? Miadı dolduğu için imha ettiğiniz malda idare ile Danıştay farklı görüştedir. Bu ayrımı imhada KDV makalemiz anlatıyor.
Zayi olan mal demirbaşsa hesap neden değişir?
Ticari malı satmak için tutarsınız. Dolayısıyla zayi olduğunda hiç satamamış olursunuz ve KDV’nin tamamını düzeltirsiniz. Oysa demirbaşı yıllarca işletmede kullanırsınız. Makine, taşıt ve tesis bu gruba girer. Vergi dilinde adı amortismana tabi iktisadi kıymettir.
7104 sayılı Kanun, 1 Ocak 2019’dan itibaren demirbaş için özel bir kural getirdi. Kanun bu kuralı 30/c maddesinin içine ekledi. Buna göre faydalı ömrünü tamamlamış bir demirbaş zayi olursa KDV’sinin tamamını indirebilirsiniz. Eğer demirbaş faydalı ömrünü tamamlamadan zayi olursa, kullandığınız süreye düşen payı yine indirebilirsiniz. Ancak kalan payı, yani kullanmadığınız süreye düşen kısmı düzeltirsiniz. Faydalı ömürler ise Vergi Usul Kanunu’nun 315. maddesine dayanan listelerde yer alır.
Örnek: iki farklı kayıp, iki farklı sonuç
Bir işletme aynı yıl iki kayıp yaşıyor. İlk olarak hırsızlar depodan ticari mal çalıyor. Ardından faydalı ömrü 5 yıl olan ve 3 yılını doldurmuş bir makine, mücbir sebep ilanı olmayan sıradan bir yangında kullanılamaz hale geliyor. Elbette rakamlar örnek amaçlıdır.
| Kalem | Ticari mal (hırsızlık) | Makine (sıradan yangın) |
|---|---|---|
| Alışta yüklenilen KDV | 80.000 TL | 200.000 TL |
| İndirimde kalan kısım | 0 TL | 120.000 TL (kullanılan 3/5) |
| Beyannameye geri eklenen KDV | 80.000 TL | 80.000 TL (kullanılmayan 2/5) |
Görüldüğü gibi aynı tutarda düzeltme, çok farklı başlangıç rakamlarından doğabiliyor. Kısacası demirbaşı ticari mal gibi ele almak pahalı bir hatadır.
Dosyanızda hangi belgeler olmalı?
Doğru kararı ancak doğru belgeyle savunabilirsiniz. Bu nedenle olayın türüne göre dosyanızda şunlar bulunmalı:
- zayi olan malın cinsi, miktarı, parti numarası ve maliyet bedeli,
- takdir komisyonu kararı ya da bağımsız ekspertiz raporu,
- imha varsa resmi imha tutanağı,
- hırsızlık ya da kazada tutanak ve savcılık başvurusu,
- afet halinde mücbir sebep ilanının resmi kaynağı,
- demirbaşta aktife giriş tarihi, faydalı ömür ve kullanım süresinin hesabı.
Ayrıca tutanak ve kayıt düzeninin kurum içinde nasıl işlediğini zayi mal ve imha sürecinde kurumsal akış yazımızda anlattık.
Zayi olan malın maliyetine ne olur?
KDV düzeltmesi hikâyenin yarısıdır. Diğer yarısı ise gelir ve kurumlar vergisidir. Malın maliyetini gider yazabilir misiniz? Düzelttiğiniz KDV’yi maliyete ekleyebilir misiniz? Açıkçası cevap kaybın nedenine göre değişir. Bu soruları zayi olan malın maliyeti yazımızda ele aldık.
Sık sorulan sorular
Zayi olan malın KDV'sini indirebilir miyim?
Kural olarak hayır. KDV Kanunu 30/c maddesi bu indirimi yasaklar. Ancak deprem, sel ve Bakanlığın mücbir sebep ilan ettiği yerlerdeki yangın bu yasağın dışında kalır.
Düzeltmeyi hangi dönemde yaparım?
Zayi olmanın gerçekleştiği dönemde. Önceden indirdiğiniz KDV'yi o dönemin 1 No.lu KDV Beyannamesinde İlave Edilecek KDV satırına yazarsınız.
Demirbaş zayi olursa KDV'nin tamamını mı düzeltirim?
Hayır. Faydalı ömrünü tamamlamış demirbaşta KDV'nin tamamını indirebilirsiniz. Eğer demirbaş ömrünü tamamlamadan zayi olursa, kullandığınız süreye düşen payı indirir, kalan payı düzeltirsiniz.
Hırsızlık zayi sayılır mı?
Evet. Çünkü hırsızlık kanundaki istisnalar arasında yer almaz. Dolayısıyla çalınan malın KDV'sini olayın gerçekleştiği dönemde düzeltirsiniz.
Kaynaklar
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, madde 30/c
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, madde 315
- 7104 sayılı Kanun, madde 9 (Resmî Gazete, 6 Nisan 2018, sayı 30383)
- KDV Genel Uygulama Tebliği, III/C-2.4
- YMM Ahmet Serdar Uysal, KDV Kanunu 30/c kapsamında zayi olan mallar bilgi notu (2026). Bu yazıyı hazırlarken nottan yararlandık; yorumlar ve olası hatalar Scrap’e aittir.
Yazı, yayımlandığı tarihteki mevzuatı esas alır. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve vergi danışmanlığının yerini tutmaz. Bu yüzden somut bir olayda işlem yapmadan önce mali müşavirinizden görüş alın. İmha ve zayi sürecinizi birlikte kurmak isterseniz talep formumuzu doldurabilirsiniz.
İmha Sürecinizi Planlayalım
Vergi avantajı takvimi ve imha süreciniz hakkında ücretsiz danışmanlık alın.
