Kısaca: Lityum pil, hasar gördüğünde ya da yanlış depolandığında kendi kendine tutuşabilir. Bu yüzden atık lityum pili çöpe atamaz, başka atıklarla birlikte depolayamaz ve yakamazsınız; mevzuat bunu açıkça yasaklar. Doğru yol üç adımdır: pili ayrı biriktirir, kurallara uygun taşıtır ve lisanslı tesise teslim edersiniz.
Depodaki bir koli iade powerbank zararsız görünür. Oysa içlerinden biri şişmişse o koli rafın en riskli yüküdür. Çünkü lityum pil, diğer atıklardan farklı davranır. Üstelik bugün hemen her cihazın içinde bir tane var. Bu yazı riski, kuralları ve doğru süreci sırayla anlatıyor.
Lityum pil neden ayrı bir risk taşır?
Lityum pil küçük bir hacimde çok enerji depolar. Pil ezildiğinde, delindiğinde ya da aşırı ısındığında içinde kısa devre oluşabilir. Ardından sıcaklık hızla yükselir ve tepkime kendi kendini besler. Mühendisler bu zincire termal kaçak adını verir. Sonuçta pil duman çıkarır, alev alır ve yanındaki pilleri de tutuşturabilir.
Bu yangını söndürmek de zordur. Çünkü pil, alevi söndürdükten sonra bile yeniden tutuşabilir. Bu nedenle asıl önlem, yangın çıkmadan önce başlar. Özellikle şişmiş, ezilmiş ya da ısınan bir pili hemen diğerlerinden ayırın.
Hangi ürünlerde lityum pil bulunur?
Liste her yıl uzuyor. Örneğin şu ürünlerin neredeyse hepsi lityum pille çalışır:
- telefon, tablet ve dizüstü bilgisayar,
- powerbank, kablosuz kulaklık ve akıllı saat,
- şarjlı süpürge ve şarjlı el aletleri,
- elektrikli scooter ve elektrikli bisiklet,
- el terminali ve taşınabilir ölçüm cihazları.
Dolayısıyla elektronik stok imha eden her firma, aynı zamanda pil de yönetir. Satılamayan cihazların süreci için elektronik ürün imhası yazımıza bakabilirsiniz.
Atık lityum pil için mevzuat ne diyor?
Temel metin, 31 Ağustos 2004 tarihli ve 25569 sayılı Resmî Gazete’de çıkan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği‘dir. Yönetmelik üç kuralı net biçimde koyar:
- Atık pili evsel atıktan ayrı toplarsınız.
- Atık pili satıcıların ya da belediyelerin kurduğu toplama noktalarına teslim edersiniz.
- Atık pili evsel ve diğer atıklarla birlikte depolayamaz, doğaya bırakamaz ve yakamazsınız.
Sanayi kuruluşları için bir kural daha var. Forklift, güç kaynağı ve benzeri ekipmanın atık akümülatörü fabrika sahasında en çok doksan gün bekleyebilir. Ayrıca zemin sızdırmaz olmalıdır.
Peki pil cihazın içindeyse? Bu durumda önce AEEE Yönetmeliği işler. Tesis pili cihazdan söker ve ondan sonra pil yönetmeliğine göre yönetir. Cihaz tarafındaki kuralları e-atık rehberimizde bulabilirsiniz.
Atık lityum pil depoda nasıl beklemeli?
Mevzuat genel çerçeveyi çizer; ayrıntıyı ise iyi uygulama belirler. Aşağıdaki liste, depo ekibinizin ilk gün uygulayabileceği önlemleri topluyor:
- Pilleri diğer atıklardan ve yanıcı malzemeden uzakta, serin ve kuru bir alanda tutun.
- Açıkta kalan kutup başlarını bantlayın; böylece piller birbirine değip kısa devre yapmaz.
- Şişmiş ya da hasarlı pilleri sağlamlardan ayırın ve yanmaz bir kapta bekletin.
- Kolileri üst üste yığmayın; çünkü alttaki pil ağırlık altında ezilebilir.
- Pilleri uzun süre biriktirmeyin; düzenli aralıklarla teslim edin.
Lityum pil nasıl taşınır?
Lityum pil karayolunda tehlikeli madde sayılır. Tehlikeli maddelerin karayoluyla taşınmasını düzenleyen ADR anlaşması, lityum pilleri 9. sınıfta toplar. Örneğin lityum iyon pil tek başına UN 3480, cihazın içindeyse UN 3481 numarasını alır. Bu numara ambalajı, etiketi ve taşıma evrakını belirler.
Kısacası atık pili rastgele bir araca yükleyip göndermeyin. Bunun yerine taşımayı, ADR kurallarına uygun araç ve eğitimli sürücüyle çalışan bir firmaya bırakın. Ayrıca teslim belgesini dosyanızda saklayın.
Lityum pil tesiste hangi işlemlerden geçer?
Lisanslı tesis önce pilin kalan enerjisini boşaltır. Ardından pili söker ve öğütür. Bu işlemin sonunda siyah kütle denen koyu bir toz çıkar. Bu toz lityum, kobalt ve nikel gibi metalleri taşır. Son olarak geri kazanım tesisi bu metalleri ayırır ve yeni pil üretimine hammadde olarak verir.
Yani doğru kurduğunuz bir süreçte pil çöpe gitmez. Buna karşılık kayıt dışı bir akışta hem bu değer kaybolur hem de yangın riski bir başkasının deposuna taşınır.
Avrupa’ya satış yapan firmaları ne bekliyor?
Avrupa Birliği pil kurallarını yeniledi. 2023/1542 sayılı Batarya Tüzüğü 18 Şubat 2024’ten beri uygulanıyor. Tüzük, yükümlülükleri yıllara yayıyor. Örneğin 18 Şubat 2027’den itibaren elektrikli araç bataryaları, hafif ulaşım aracı bataryaları ve kapasitesi 2 kilovatsaati aşan sanayi bataryaları dijital bir batarya pasaportu taşıyacak. Bu nedenle Avrupa’ya pilli ürün satan firmalar, pilin kaynağını ve ömür sonunu şimdiden kayıt altına almalı.
Sık sorulan sorular
Atık lityum pili çöpe atabilir miyim?
Hayır. Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği, atık pili evsel atıktan ayrı toplamanızı ister. Ayrıca pili başka atıklarla birlikte depolamayı ve yakmayı yasaklar.
Şişmiş pili ne yapmalıyım?
Hemen diğer pillerden ayırın ve yanmaz bir kapta bekletin. Pili delmeyin, ezmeyin ve şarj etmeyin. Ardından en kısa sürede lisanslı bir tesise teslim edin.
Lityum pil hangi tehlikeli madde sınıfına girer?
ADR'ye göre 9. sınıfa girer. Örneğin lityum iyon pil tek başına UN 3480, cihazın içindeyse UN 3481 numarasını alır.
Cihazın içindeki pil hangi kurala bağlıdır?
Önce AEEE Yönetmeliği işler. Tesis pili cihazdan söker. Ardından pili Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği'ne göre yönetir.
Kaynaklar
- Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği (Resmî Gazete, 31 Ağustos 2004, sayı 25569), genel ilkeler ve madde 13
- Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Yönetimi Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete, 26 Aralık 2022, sayı 32055), madde 5
- (AB) 2023/1542 sayılı Batarya Tüzüğü
- Tehlikeli Malların Karayoluyla Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Avrupa Anlaşması (ADR), 9. sınıf
Yazı, yayımlandığı tarihteki mevzuatı esas alır. Genel bilgilendirme amacı taşır; iş güvenliği ve yangın uzmanınızın değerlendirmesinin yerini tutmaz. Elinizdeki pilli ürünler için süreci birlikte planlamak isterseniz talep formumuzu doldurabilirsiniz.
İmha Sürecinizi Planlayalım
Vergi avantajı takvimi ve imha süreciniz hakkında ücretsiz danışmanlık alın.
