Satılamayan Elektronik Ürün İmhası: Stok, Marka ve Vergi

Kısaca: Elektronik ürün imhası; teknolojisi eskiyen, kalite sorunu çıkan ya da hasar gören stoğu kayıtlı ve belgeli biçimde elden çıkarmanın yoludur. Bu stoğu depoda bekletmek de, ucuza satmak da risk taşır. Doğru sıra şöyledir: önce değeri resmî olarak tespit ettirirsiniz, ardından ürünü lisanslı tesise teslim eder ve her adımı belgelersiniz.

Geçen yılın gözde telefonu bugün rafta yer kaplıyor. İadeden dönen kulaklıklar, ekranı çizik tabletler ve güncelleme almayan akıllı saatler aynı depoda bekliyor. Bilançoda bu ürünlerin hâlâ bir değeri var. Oysa piyasada alıcısı yok. Peki bu stokla ne yapmalısınız? Bu yazı seçenekleri ve doğru sırayı anlatıyor.

Hangi ürünler elektronik ürün imhası kapsamına girer?

Satılamayan elektronik stok tek bir nedenle oluşmaz. Uygulamada beş grup öne çıkar:

• Teknolojisi eskiyen ürünler: Yeni model çıkınca talebi biten telefon, tablet ve aksesuarlar.
• Kalite sorunu olan partiler: Üretim hatası taşıyan ya da testten geçemeyen cihazlar.
• Hasarlı ürünler: Nakliyede ezilen, depoda su alan ya da düşen koliler.
• İadeler ve teşhir cihazları: Kutusu açılmış, kullanılmış ya da mağazada sergilenmiş ürünler.
• Geri çağırdığınız ürünler: Güvenlik riski yüzünden piyasadan topladığınız cihazlar.

Son grup ayrı bir dikkat ister. Çünkü 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu güvenli olmayan ürünü piyasada bırakmanıza izin vermez. Dolayısıyla bu cihazların nereye gittiğini belgeyle göstermeniz gerekir.

Stoğu bekletmek ya da ucuza satmak neden risklidir?

İlk akla gelen çözüm stoğu toptan bir alıcıya devretmektir. Ancak bu yol dört ayrı risk doğurur.

Marka riski. Hurdaya verdiğiniz cihaz çoğu zaman hurdada kalmaz. Biri onarır, kutular ve ikinci el pazarına sürer. Sonuçta müşteri garantisiz bir ürün alır, arıza çıkınca da sizin markanızı suçlar.

Güvenlik riski. Hatalı bir pil ya da şarj devresi, el değiştirdi diye zararsız hale gelmez. Üstelik cihaz sizin logonuzu taşımaya devam eder.

Veri riski. İadeden dönen telefon ve bilgisayarlar önceki kullanıcının verisini taşıyabilir. Bu veriyi silmeden cihazı elden çıkarırsanız sorumluluk size döner.

Mali risk. Satış değeri sıfıra inen stok bilançoyu olduğundan büyük gösterir. Ayrıca depo kirası ve sigorta primi her ay yeniden doğar.

Elektronik ürün imhası hangi kurallara bağlıdır?

İmhaya ayırdığınız cihaz artık bir e-atıktır. Bu yüzden AEEE Yönetmeliği devreye girer. Yönetmelik, e-atığın yalnız çevre izin ve lisans belgesi olan tesislerde işlem görmesini ister. Ayrıca atığı kayıt dışı toplayıcıya vermenizi yasaklar. Kuralların tamamını e-atık rehberimizde anlattık.

Cihazın içindeki pil ise ayrı bir kurala bağlıdır. Tesis pili cihazdan söker ve Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği‘ne göre yönetir. Yani tek bir telefon bile iki ayrı atık akışına girer.

Stok kayıtlardan nasıl çıkar, vergiye etkisi ne olur?

Elektronik ürün imhasında ürünü yok etmek tek başına yetmez; muhasebe kaydının da bir dayanağı olmalı. Bu dayanağı Vergi Usul Kanunu’nun 278. maddesi verir. Madde, değeri önemli ölçüde düşen malı emsal bedeliyle değerlemenize izin verir. Emsal bedeli ise takdir komisyonu belirler.

Burada sıra önemlidir. Öncelikle vergi dairesine başvurur ve tespiti yaptırırsınız. Ardından imhaya geçersiniz. Aksi halde komisyon ürünü göremez ve değer kaybını kanıtlamanız zorlaşır. Komisyon kararını ürünün fiilî durumuna göre verir; bu yüzden hasarı ya da kusuru gösteren kayıtları başvurunuza ekleyin. Komisyon kararıyla birlikte maliyet ile emsal bedel arasındaki farkı gider yazarsınız. Böylece satamadığınız stok, kurumlar vergisi matrahınızı düşürür.

KDV tarafı ise ayrı bir hesaptır. Çünkü mal değer mi kaybetti, yoksa tamamen zayi mi oldu sorusu sonucu değiştirir. Bu ayrımı zayi mal ile değeri düşen mal yazımızda örnekle anlattık.

Veri taşıyan cihazlarda hangi ek adım gerekir?

Telefon, tablet, bilgisayar ve akıllı saat üzerinde kişisel veri taşır. Kişisel verilerin imhasına ilişkin yönetmelik, yok etmeyi şöyle tanımlar: veriyi hiç kimsenin hiçbir şekilde erişemeyeceği ve geri getiremeyeceği hale getirmek. Dolayısıyla fabrika ayarına dönmek her zaman yetmez.

Bu nedenle elektronik ürün imhası, veri taşıyan bileşenleri ayırmakla başlamalı. Örneğin disk ve hafıza kartı ayrı bir akışa girer; tesis bu parçaların kaydını ayrıca tutar. Konunun standart tarafı için ISO 27001 ve veri imhası sayfamıza bakabilirsiniz.

Elektronik ürün imhası adım adım nasıl işler?

1. Döküm ve sınıflandırma. Önce stoğu tür, adet ve risk durumuna göre listelersiniz. Pilli ve veri taşıyan cihazları ayrı satırlara yazarsınız.
2. Resmî başvuru ve tespit. Ardından takdir komisyonuna başvurursunuz. Yetkililer ürünü yerinde görür ve tespiti kayda geçirir.
3. Mühürlü taşıma. Ürünler depodan mühürlü araçla çıkar. Böylece yolda eksilme ihtimali kalmaz.
4. Lisanslı tesiste söküm. Tesis pili, devre kartını ve ekranı ayırır. Sonra metal ve plastiği geri kazanıma yollar.
5. Belgeleme. Son olarak imha tutanağını, fotoğraf ve video kayıtlarını dosyanıza koyarsınız.

Bu beş adım, markanızı, muhasebe kaydınızı ve çevre yükümlülüğünüzü aynı dosyada toplar. Scrap, elektronik ürün imhasını elektronik cihaz imha hizmetiyle yönetir; ayrıntıyı o sayfada bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

01

Satılamayan elektronik ürünü hurdacıya verebilir miyim?

Toplayıcı kayıtlı ve lisanslı değilse hayır. Çünkü AEEE Yönetmeliği, e-atığı kayıt dışı toplayıcıya vermenizi yasaklar. Üstelik cihaz onarılıp ikinci el pazarına dönerse markanız zarar görür.

02

Önce imha mı, önce takdir komisyonu mu?

Önce takdir komisyonu. Komisyon ürünü görür ve emsal bedeli belirler. Ardından imhaya geçersiniz. Aksi halde değer kaybını kanıtlamanız zorlaşır.

03

İade telefonlardaki veriler ne olur?

Veri taşıyan bileşenleri ayrı bir akışa alırsınız. Çünkü kişisel veriyi kimsenin geri getiremeyeceği biçimde yok etmeniz gerekir. Ayrıca bu işlemin kaydını dosyanızda saklarsınız.

04

İmha ettiğim elektronik stok vergi matrahını düşürür mü?

Evet, doğru belgeyle. Takdir komisyonu kararına dayanarak maliyet ile emsal bedel arasındaki farkı gider yazarsınız. Ancak KDV tarafı ayrı bir hesaptır; bu yüzden mali müşavirinize danışın.

Kaynaklar

• Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Yönetimi Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete, 26 Aralık 2022, sayı 32055), madde 5 ve 11
• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, madde 278
• Kişisel Verilerin Silinmesi, Yok Edilmesi veya Anonim Hale Getirilmesi Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete, 28 Ekim 2017, sayı 30224), madde 9
• Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği (Resmî Gazete, 31 Ağustos 2004, sayı 25569)

Yazı, yayımlandığı tarihteki mevzuatı esas alır. Genel bilgilendirme amacı taşır ve vergi danışmanlığının yerini tutmaz. Bu yüzden işlem yapmadan önce mali müşavirinizden görüş alın. Stoğunuz için süreci birlikte planlamak isterseniz talep formumuzu doldurabilirsiniz.