Ana içeriğe geç

Elektronik Atık İmhası ve Geri Dönüşümü Nasıl Yapılır? Şirketler İçin Adım Adım Belgeli Süreç

Cihaz listesinden imha tutanağına: veri taşıyan parçalar, lisanslı tesis, taşıma ve kayıtlar

Reflektörlü yelekli bir çalışan, lisanslı bir elektronik atık tesisinde eski dizüstü bilgisayarları, monitörleri ve devre kartlarını kasalara ayırıyor; elektronik atık imhası ve geri dönüşümü sürecini anlatan temsili görsel. Genel

Kısaca: Elektronik atık imhası ve geri dönüşümü cihaz listesiyle başlar ve lisanslı tesisin imha tutanağıyla belgelenir. Scrap danışman olarak teklifi hazırlar, uygun tesisi ve aracı belirler, işlemi yerinde izler ve belgeleri müşteriye teslim eder.

Depoda eski dizüstü bilgisayarlar, ekranlar ve devre kartı kolileri birikir. Kimse bunların nereye gideceğini bilmez, ama herkes dosyada bir belge olmasını ister. Bu yazı elektronik atık imhası ve geri dönüşümü sürecini adım adım anlatıyor. E-atığın tanımını merak ediyorsanız e-atık rehberimize bakın. Burada tanımı değil, işin nasıl yürüdüğünü okuyacaksınız.

Elektronik atık imhası ve geri dönüşümü hangi adımlarla ilerler?

Elektronik atık imhası ve geri dönüşümü liste ve teklif, veri hazırlığı, gerektiğinde resmî tespit, taşıma, tesis işlemi ve dosya teslimiyle ilerler. Her adımın sahibi bellidir. Tablo, Scrap’in uyguladığı akışı gösterir.

AdımNe olur?Kim yapar?
1. Liste ve teklifCihaz listesini tür, adet ve varsa seri numarasıyla gönderirsiniz. Biz teklifi hazırlarız.Siz ve Scrap
2. Veri hazırlığıVeriyi yedekler, hesapları kapatır ve veri taşıyan parçaları listede işaretlersiniz.Siz
3. Resmî tespitStandart vergi akışında cihazları takdir komisyonu tespit eder. Noter tutanağı ve bilirkişi raporu gerektiğinde bu tespiti destekler. Başvuruyu biz yaparız.Resmî kurum; Scrap başvurur
4. TaşımaCihazlar atığın türüne göre lisanslı ya da lisanssız araçla tesise gider. Aracı biz ayarlarız.Taşıyıcı; Scrap ayarlar
5. İmha ve geri dönüşümTesis cihazları işler, veri taşıyan parçaları fiziksel olarak imha eder ve tutanağı düzenler.Lisanslı tesis; Scrap ekibi yerinde izler
6. DosyaTutanağı, listeyi, fotoğraf ve video kaydını tek dosyada teslim ederiz.Scrap

Üçüncü adım her işte gerekmez. Yalnız cihazın değeri düştüyse ve stoğu gider yazmak istiyorsanız devreye girer. O durumda başvuruları ve randevuları biz yürütürüz. Takdir komisyonu, vergi değerlemesi için ürünü tespit eden ve emsal bedeli belirleyen kuruldur. Resmî kurumlar sayım ve tespiti yaparken Scrap ekibi eşlik eder ve çalışmayı fotoğraf ve videoyla kaydeder. Tutanağı vergi dairesine verme adımını da sizinle planlarız.

Elektronik atık imhası ve geri dönüşümü için liste nasıl hazırlanır?

Cihaz listesine cihaz türünü, adedini ve varsa seri numaralarını yazın. Liste teklifin başlangıç girdisidir. Liste ne kadar net olursa teklif o kadar çabuk çıkar ve tutanak listeyle o kadar kolay eşleşir. Şu sütunlar yeterlidir:

  • Tür ve adet: monitör, dizüstü bilgisayar, yazıcı, sunucu, telefon, terminal.
  • Marka, model ve seri numarası: demirbaş kaydıyla eşleştirmek için.
  • Bulunduğu yer: depo, ofis ya da şube.
  • Durum: çalışıyor, arızalı ya da kırık.
  • Pil içeriyor mu: pilli cihazlar ayrı akışa girer. Ayrıntısı için lityum pil rehberimize bakın.

Cihazlar iki ayrı depodaysa bunu listede belirtin, çünkü taşıma planı buna göre değişir. Yükleme günü palet ve kolileri fotoğraflarız. Yıl sonunda “hangi cihaz nereye gitti” sorusunu bu kayıt cevaplar.

Elektronik atık imhası ve geri dönüşümünde veri taşıyan parçalar ne olur?

Veri taşıyan parçaları tesis fiziksel olarak imha eder. Sabit disk, katı hâl diski, hafıza kartı ve telefon belleği bu gruptadır. Dosyayı silmek ya da fabrika ayarına dönmek, verinin geri getirilemeyeceğini tek başına garanti etmez. Fiziksel imha bu riski ortadan kaldırmayı amaçlar. Yöntem teklifte belirlenir. Devirden önce sizden üç şey isteriz:

  1. Gerekli veriyi yedekleyin ve yedeğin açıldığını kontrol edin.
  2. Cihazlardaki hesapları ve şirket lisanslarını kapatın.
  3. Veri taşıyan parçaları listede ayrıca işaretleyin.

Standart tesis tutanağı disk ve hafıza kartı gibi parçaları genel atık tanımı altında toplu gösterir. Ayrı satır ancak istisnai durumlarda mümkündür. Belirli bir veri imha standardı ya da ayrı bir belge arıyorsanız bunu teklif aşamasında yazılı olarak söyleyin. Tutanağın neyi kapsadığını baştan bilmeniz gerekir.

Eski elektronik eşyaları nereye verebilirim?

Şirket olarak eski elektronik eşyaları dört yere verebilirsiniz: belediyenin toplama sistemine, atık getirme merkezine, satıcının ya da üreticinin toplama yerine veya atık elektrikli ve elektronik eşya (AEEE) işleme tesisine. AEEE Yönetmeliği bunu 11. maddede sayar. Aynı madde kayıt dışı toplayıcıya vermenizi yasaklar.

Yönetmelik, cihazı kullanan şirketi de “tüketici” sayar. Bu yüzden e-atığı ayrı biriktirmek şirketinize düşer.

Kapıya gelen hurdacı cihazı hemen alır, üstüne para da verir. Ancak cihazın sonrasını belgeleyemezsiniz. Atık Yönetimi Yönetmeliği kapsamında geri kazanım ve bertaraf lisanslı tesiste yapılır. Taşıma koşulları atığın türüne göre değişir. Biz bu yüzden yalnız çevre izin ve lisans belgesi olan tesislerle çalışırız.

Yeni cihaz alıyorsanız ikinci bir yol daha var. Satıcıdan eş tipteki eski cihazı geri almasını isteyebilirsiniz. Yönetmelik satıcının bunu marka ve model ayrımı yapmadan yapmasını ister.

Elektronik atık hangi araçla taşınır, hangi kayıt tutulur?

Atığın türüne göre lisanslı ya da lisanssız araç kullanılır ve gerektiğinde MoTAT kaydı açılır. Tehlikeli atık ve Taşıma Tebliği’nin Ek-1 kapsamındaki atıklar için lisanslı araç gerekir. Kapsam dışındaki tehlikesiz atık lisanssız araçla taşınabilir. Hangisinin gerektiğini atık kodu gösterir. Atık kodunu atık sahibi ya da çevre mühendisi belirler.

Tehlikeli atığın taşıması MoTAT’a, yani Mobil Atık Takip Sistemi’ne kaydedilir. Kayıt atık sahibinin sorumluluğundadır; Scrap gönderimi müşteri adına sisteme girer. Taşıyıcı ve tesis kendi adımlarını onaylar. Aracı da biz ayarlarız. MoTAT kaydı gerekmeyen işlerde de teslim belgesini ve irsaliyeyi dosyanıza koyarız. Scrap, ürün ve bertaraf tesisi bilgilerini müşteriye gönderir. Müşteri sevk irsaliyesini düzenler, Scrap belgenin hazırlanmasını takip eder.

Paletleri Scrap güvenlik bandıyla bantlarız. Yüklemeden sonra aracı seri numaralı Scrap mührüyle mühürleriz. Taşıyıcı aracı mühürlü olarak tesise götürür. Scrap ekibi tesiste mührü açar, indirmeyi ve işlemi izler, fotoğraf ve videoyla kaydeder. Ardından tutanağı tesisten alır.

Geçici depolamanın da sınırı vardır. Yönetmelik genel kural olarak tehlikeli atığı en fazla 6 ay, tehlikesiz atığı en fazla 1 yıl bekletmenize izin verir. Atığı bu süreden uzun tutmayın.

İmha tutanağında neler yazmalı?

Elektronik atık imhası ve geri dönüşümü tutanağı, tesisteki işlemin tarihini, atığı, sevki ve fiziksel imha beyanını gösterir. Tutanağı tesis düzenler, biz size teslim ederiz, siz saklarsınız. Teslim almadan önce şu satırlara bakarız:

  • İşlem tarihi.
  • Atık kodu ve genel atık tanımı.
  • Miktar (kg).
  • Sevk irsaliyesi numarası.
  • Ürünlerin tekrar kullanılamayacak biçimde fiziksel olarak imha edildiğine dair beyan.

Sonra tutanaktaki miktarı ve irsaliye numarasını sevk belgeleriyle karşılaştırırız. Miktar eşleşmesi dosya kontrolünün bir parçasıdır. Tutanak, işlem kayıtları ve gerekiyorsa resmî belgeler de dosyada bulunur. Bir fark varsa teslimden önce tesisle netleştiririz.

E-atık kayıtlarını ne kadar saklarsınız?

Kayıtları en az beş yıl saklarsınız. Atık Yönetimi Yönetmeliği atık üreticisine iki görev verir: kronolojik kayıt tutmak ve atık beyan formunu doldurmak. Beyanı her yıl Mart sonuna kadar Bakanlığın Atık Beyan Sistemi (TABS) üzerinden verirsiniz. İsterseniz geçmiş yılın atık beyanını sizin adınıza biz yaparız. Şirketinizin bu kapsamda olup olmadığını çevre mühendisinizle netleştirin.

Aykırılık hâlinde 2872 sayılı Çevre Kanunu’ndaki yaptırımlar işler. Tutarlar her yıl değiştiği için buraya yazmıyoruz.

Elektronik atık imhası ve geri dönüşümünün vergi tarafı var mı?

Evet, değer kaybı olan cihazlarda standart vergi akışı takdir komisyonunun tespiti ve imhadan sonra verdiği karara dayanır. Vergi Usul Kanunu’nun 278. maddesi bozulma, kırılma ve paslanma gibi nedenlerle değeri önemli ölçüde düşen malı emsal bedelle değerler. Salt teknolojik eskimenin bu kapsama girip girmediğine takdir komisyonu bakar. KDV tarafında idare ile Danıştay ayrışır. Konuyu imha edilen malın KDV’si yazımızda anlattık. Satılamayan ürünler için satılamayan elektronik ürün yazısına bakın.

Süreci nereden izlersiniz?

Elektronik atık imhası ve geri dönüşümü sürecini Online Takip Sistemi’nden izlersiniz. Hangi adımın tamamlandığını ve o adımda kimin ne yaptığını sistemde görürsünüz. Tutanak, teslim belgeleri ve raporlar aynı yerde arşivlenir; istediğiniz zaman indirirsiniz.

Online Takip Sistemi’nin Hizmet Veren Firmalar bölümünde tesis ve taşıyıcının güncel izin ve lisansları, tesisin kalite belgesi ve MoTAT (Mobil Atık Takip Sistemi) numarası ile araç ve şoför bilgileri görünür. Her imha ve geri dönüşüm sürecinin sonunda Scrap, sürecin sonucunu anlatan Sürdürülebilir Dönüşüm Raporu’nu müşteriye teslim eder.

Scrap bu süreçte ne yapar?

Scrap, elektronik atık imhası ve geri dönüşümü sürecinde danışmandır; tesis işletmez. Önce cihaz listenizi alırız ve teklifi hazırlarız. Cihazlarınıza uygun lisanslı elektronik atık geri kazanım tesisini ve aracı belirleriz. İşlem günü ekibimiz tesistedir ve süreci fotoğraf ve videoyla kaydeder. Tesisin düzenlediği tutanağı alır, sevk belgeleriyle karşılaştırır ve size teslim ederiz. Vergi tarafı gerekiyorsa tespit başvurularını da biz yürütürüz.

Listeniz hazırsa talep formunu doldurun, teklifi birlikte kuralım.

Sık sorulan sorular

Elektronik çöp nereye atılır?

Elektronik çöp, çöp kutusuna atılmaz. Belediyenin toplama noktasına, atık getirme merkezine, satıcının veya üreticinin toplama yerine ya da AEEE işleme tesisine verirsiniz. AEEE Yönetmeliği şirketler için de aynısını söyler ve kayıt dışı toplayıcıya vermeyi yasaklar.

Elektronik atık için 3 örnek nedir?

Monitör, yazıcı ve cep telefonu bunların başında gelir. Dizüstü bilgisayar, sunucu, lamba ve küçük ev aletleri de aynı gruba girer. Pil içeren cihazları teklif için hazırladığınız listede işaretleyin. Piller ayrı bir atık akışında yönetilir.

Şirketler AEEE Yönetmeliği'nde tüketici sayılır mı?

Evet. Yönetmelik tüketiciyi, elektrikli ve elektronik eşyayı kullanan gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlar. Cihaz kullanan her şirket e-atığı ayrı biriktirir, uygun bir toplama sistemine verir ve kayıt dışı toplayıcıdan kaçınır.

Fabrika ayarına dönmek verileri tamamen siler mi?

Tek başına fabrika ayarına dönmek veri kurtarma riskini ortadan kaldırmayabilir. Fiziksel imha bu riski ortadan kaldırmayı amaçlar ve yöntem teklifte belirlenir. Standart tutanak diskleri veya hafıza kartlarını tek tek göstermez. Ayrı kayıt gerekiyorsa teklif aşamasında belirtin.

Elektronik imha tutanağını kim düzenler?

Tutanağı cihazı işleyen tesis düzenler. Scrap tutanağı tesisten alır, sevk belgeleriyle karşılaştırır ve size teslim eder. Belgeyi Online Takip Sistemi'nden de indirirsiniz.

Yeni cihaz alırken eskisini satıcıya verebilir miyim?

Evet. Satıcıdan eş tipteki eski cihazı geri almasını talep edebilirsiniz. Yönetmelik satıcının bunu marka ve model ayrımı yapmadan yapmasını ister.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirmedir; hukuki, çevre ya da vergi danışmanlığının yerini tutmaz. Somut bir işlem öncesinde çevre mühendisinizden ve mali müşavirinizden görüş alın.

İmha Sürecinizi Planlayalım

Vergi avantajı takvimi ve imha süreciniz hakkında ücretsiz danışmanlık alın.

Talep Formu Oluştur

İlgili Yazılar